Nhưng đằng sau sự trở lại ấy là một bài học đắt giá mà công tác bảo tồn di sản không được phép lãng quên.
Ngai vua triều Nguyễn là bảo vật quốc gia, là biểu tượng quyền lực của triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam, đồng thời là một phần quan trọng của quần thể di sản văn hóa thế giới tại Huế.
Thế nhưng, một hiện vật mang giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt như vậy đã từng bị xâm hại ngay tại khu vực trưng bày.
Vụ việc xảy ra vào tháng 5.2025 không chỉ làm hư hỏng ngai vua, mà dấy lên mối lo về bảo vệ các hiện vật có giá trị lịch sử, văn hóa.
Hiện vật bị hư hỏng, dù được phục chế thành công cũng không thể trở lại nguyên gốc như trước khi bị tác động.
Điều đáng ghi nhận là sau sự cố, các đơn vị quản lý đã nỗ lực phục chế bảo vật một cách thận trọng, tuân thủ nguyên tắc bảo tồn, không làm thay đổi các yếu tố gốc của hiện vật.
Quan trọng hơn, hàng loạt giải pháp bảo vệ đã được triển khai như lắp đặt hệ thống camera giám sát, báo động chống đột nhập, kính cường lực và tăng cường các lớp khóa bảo vệ.
Đó là những việc cần làm, nhưng cần làm hơn là triển khai công tác bảo vệ di sản.
Ngoài ngai vua triều Nguyễn, còn rất nhiều cổ vật, bảo vật quốc gia và hiện vật có giá trị đặc biệt khác cũng đang đối mặt với nguy cơ bị xâm hại, trộm cắp hoặc hư hỏng do tác động của con người.
Di sản văn hóa là tài sản không thể tái tạo. Một bức tượng bị đập vỡ, một hiện vật bị hủy hoại hay một cổ vật bị đánh cắp đều là tổn thất không thể lấy lại nguyên vẹn.
Bởi vậy, tư duy bảo vệ di sản cần thay đổi từ bị động sang chủ động, không thể tiếp tục theo kiểu "mất bò mới lo làm chuồng".
Những bảo vật quốc gia phải được đặt trong cơ chế bảo vệ đặc biệt. Không chỉ camera hay kính chắn, mà còn cần quy trình kiểm soát khách tham quan chặt chẽ hơn, hệ thống cảnh báo hiện đại hơn và lực lượng giám sát chuyên nghiệp hơn.
Ở nhiều quốc gia, khách tham quan chỉ có thể đứng từ xa để chiêm ngưỡng các hiện vật quý giá. Việc tiếp cận trực tiếp gần như không thể xảy ra.
Mục tiêu của bảo tàng và di tích là phục vụ công chúng tiếp cận giá trị lịch sử, văn hóa. Nhưng tiếp cận không đồng nghĩa với việc có thể chạm vào, tác động hay đặt hiện vật trước những rủi ro.
Di sản là ký ức của dân tộc, bảo vệ di sản là trách nhiệm với lịch sử và các thế hệ mai sau.
Một bảo vật đã từng bị tổn thương là quá đủ, điều cần làm bây giờ là bảo đảm những sai lầm tương tự sẽ không còn cơ hội lặp lại.
