24 tuổi đã “chín” nghề
Chị Nguyễn Thị Hoài Trang, sinh năm 2002 (phường Khâm Thiên, Hà Nội) là chuyên viên trang điểm. Chị Trang bắt đầu công việc trang điểm từ năm 2022.
“Sau khi kết thúc chương trình trung học phổ thông, tôi nộp hồ sơ thi đại học. Sau đó, tôi quyết định không học đại học mà theo đuổi đam mê để trở thành một chuyên viên trang điểm. Đến nay, tôi đã trở thành giảng viên, chuyên viên trang điểm cho một trong những học viện lớn ở Hà Nội”, chị Trang nói.
Thu nhập của Hoài Trang hiện dao động từ 50-100 triệu đồng/tháng.
Chị Trang cho hay, hiện nay ngành trang điểm có sự cạnh tranh rất cao, người làm nghề phải liên tục trau dồi và học hỏi xu thế mới. Quan trọng hơn, phải xác định cho mình một phong cách trang điểm mang cá tính riêng và tính cá nhân hóa cao thì mới được khách hàng nhớ đến.
Nhận định về đặc thù của nghề, chị Trang cho rằng trong lĩnh vực này, nhân sự trẻ dưới 25 tuổi có tiềm năng rất lớn để bứt phá và thành công: “Năng lượng của sức trẻ là thứ cực kỳ đáng nể. Các bạn có sức khỏe, nhiều cảm hứng, tư duy sáng tạo phá cách và sự nhanh nhạy để bắt kịp xu hướng mới”.
Chị Nguyễn Thùy Mị Anh, sinh năm 2003, là người mẫu ảnh tự do tại Hà Nội. Cũng giống Hoài Trang, Mị Anh không học đại học mà gia nhập thị trường lao động ngay khi tốt nghiệp trung học phổ thông. Trước đó, Mị Anh có kinh nghiệm làm mẫu ảnh từ năm học lớp 10.
Theo Mị Anh, thu nhập của chị đạt “đỉnh” năm 21 tuổi, và hiện bắt đầu đi xuống.
“Ngành của chúng tôi có sự đào thải rất khắc nghiệt. 23 tuổi, nhiều người mới chập chững đi làm, với chúng tôi, đã phải bắt đầu tính chuyện chuyển sang công việc khác. Từ thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi tháng, hiện nay tôi chỉ còn thu nhập bằng 1/3 thời kỳ đỉnh cao”, chị Mị Anh cho hay.
Để duy trì thu nhập, chị Mị Anh sẵn sàng đóng phim ngắn, vừa tham gia diễn xuất vừa viết nội dung. Thậm chí, chị chấp nhận cho thương hiệu chụp thử để kiểm tra phản ứng khách hàng, nếu đánh giá tích cực mới chính thức ký hợp đồng hợp tác.
Có xu hướng "trẻ hóa" một cách cực đoan
Những người trẻ bị gắn mác già chính là hệ lụy của trẻ hóa cực đoan - bà Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội chia sẻ.
Từng có nhiều năm gắn bó với các chính sách an sinh và thị trường lao động, bà Hương không khỏi trăn trở trước một thực tế đang diễn ra: nhiều lao động mới bước sang tuổi 26 - cái tuổi sung sức nhất của cuộc đời - đã bị một số ngành nghề ngầm coi là "già" và đẩy ra ngoài rìa tuyển dụng.
Bà Hương “điểm danh” một số ngành nghề mà tại đó, tuổi 25, 26 trở thành rào cản vô hình.
Khối ngành công nghệ và lập trình (IT): Đây là lĩnh vực chuyển đổi cấu trúc nhanh chóng nhất. Nhiều công ty khởi nghiệp công nghệ hoặc các dự án gia công phần mềm chỉ ưu tiên tuyển sinh viên mới ra trường hoặc nhân sự dưới 25 tuổi. Họ cần những người có khả năng "cày" đêm liên tục, chấp nhận mức lương khởi điểm thấp và chưa bị vướng bận bởi áp lực gia đình. Bước sang tuổi 26, nếu nhân sự chưa kịp thăng tiến lên các vị trí quản lí hoặc kĩ sư chuyên sâu, họ rất dễ bị thay thế bởi một làn sóng trẻ hơn, rẻ hơn.
Ngành công nghiệp dệt may, da giày và lắp ráp điện tử: Tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, "tuổi nghề" của công nhân trực tiếp đứng dây chuyền đào thải rất nhanh. Lao động từ 18-25 tuổi luôn được săn đón nhờ thị lực tốt, sự nhanh nhẹn và dẻo dai. Đến tuổi 26, sức khỏe của người lao động bắt đầu giảm sút. Nhiều doanh nghiệp tìm cách cắt giảm nhóm nhân sự này để né tránh việc tăng lương theo thâm niên hoặc đóng các khoản bảo hiểm, phúc lợi ở mức cao hơn.
Lĩnh vực dịch vụ, livestream bán hàng và sáng tạo nội dung: Sự bùng nổ của nền kinh tế số tạo ra những ngành nghề có tuổi thọ cực ngắn. Các vị trí như mẫu ảnh, streamer (người sáng tạo nội dung phát sóng trực tiếp), chuyên viên tư vấn sắc đẹp… đòi hỏi sự đổi mới liên tục về ngoại hình và năng lượng trẻ trung. Ở tuổi 26, nhiều lao động đã bị chê là "kém nhiệt", không còn bắt kịp tâm lí và ngôn ngữ của thế hệ Gen Z hay Gen Alpha.
“Nghịch lí này không chỉ là câu chuyện phân biệt đối xử về tuổi tác đầy khắc nghiệt, mà còn phản ánh tư duy quản trị nhân sự mang tính khắt khe đến cực đoan của một bộ phận doanh nghiệp hiện nay. Trong bức tranh tổng thể của thị trường lao động, dễ dàng nhận diện một số lĩnh vực đang có xu hướng "trẻ hóa" một cách cực đoan”, bà Hương nói.
