Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, nhiều nội dung liên quan đến mô hình mới này đã nhận được sự quan tâm của dư luận, trong đó có các vấn đề như luật sư công là ai, được lựa chọn theo tiêu chuẩn nào và sẽ thực hiện những nhiệm vụ gì trong hoạt động của bộ máy nhà nước.
Thí điểm tại 8 Bộ và 10 địa phương
Theo Nghị quyết số 24/2026/QH16, việc thí điểm chế định luật sư công được triển khai trong thời gian 2 năm, từ ngày 1/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028. Phạm vi thí điểm được lựa chọn tại các cơ quan, địa phương có khối lượng công việc pháp lý lớn, thường xuyên phát sinh các tranh chấp, khiếu kiện hoặc các vấn đề pháp lý phức tạp cần xử lý.
Cụ thể, 8 Bộ được lựa chọn thực hiện thí điểm gồm: Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng. Đây là những cơ quan quản lý nhà nước trên nhiều lĩnh vực quan trọng, thường xuyên tham gia giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến đầu tư, thương mại, quản lý tài sản công, đất đai, xây dựng, môi trường, quốc phòng, an ninh và hợp tác quốc tế.
Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng lựa chọn 10 địa phương để triển khai thí điểm gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Đồng Nai, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Khánh Hòa và Lâm Đồng. Các địa phương này đều là những trung tâm kinh tế lớn hoặc địa bàn có tốc độ phát triển nhanh, phát sinh nhiều vụ việc khiếu nại, khiếu kiện hành chính, tranh chấp đầu tư, đồng thời đã có những chính sách nhất định nhằm thu hút nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao tham gia vào hoạt động công vụ.
Việc lựa chọn phạm vi thí điểm theo hướng tập trung vào các Bộ, ngành và địa phương có nhiều vấn đề pháp lý phát sinh được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động của luật sư công trong thực tiễn.
Tiêu chuẩn trở thành luật sư công
Theo Nghị quyết số 24/2026/QH16, luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân hoặc người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước. Bên cạnh yêu cầu về vị trí công tác, luật sư công phải có tư tưởng chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, liêm chính và đáp ứng đầy đủ các điều kiện để được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư theo quy định của Luật Luật sư. Một tiêu chuẩn quan trọng khác là người được lựa chọn phải có ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật hoặc có kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn pháp luật, giải quyết các vụ việc pháp lý.
Có thể thấy, các tiêu chuẩn được đặt ra nhằm bảo đảm đội ngũ luật sư công không chỉ có nền tảng pháp lý vững chắc mà còn có kinh nghiệm thực tiễn trong xử lý các vấn đề pháp lý phức tạp.
Theo định hướng của Nghị quyết, luật sư công không phải là một lực lượng tách biệt hoàn toàn khỏi bộ máy hiện có mà là những người vừa thực hiện nhiệm vụ chuyên môn đang đảm nhiệm, vừa tham gia xử lý các công việc có tính chất pháp lý theo sự phân công của cơ quan có thẩm quyền. Do vậy, việc hình thành đội ngũ luật sư công cơ bản không làm phát sinh thêm biên chế và tổ chức, phù hợp với chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy hiện nay.
Đại diện pháp lý cho Nhà nước trong những vụ việc phức tạp
Một trong những nội dung quan trọng nhất của Nghị quyết là quy định cụ thể các nhiệm vụ mà luật sư công được giao thực hiện.
Theo đó, luật sư công có thể tham gia tố tụng với tư cách là luật sư hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước ở cả Trung ương và địa phương. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhiều vụ án hành chính, dân sự hoặc các tranh chấp liên quan đến hoạt động quản lý nhà nước ngày càng có tính chất phức tạp.
Ngoài hoạt động tố tụng, luật sư công còn thực hiện tư vấn pháp luật và đại diện cho cơ quan nhà nước trong quá trình giải quyết các tranh chấp, vụ kiện trong nước và quốc tế liên quan đến đầu tư, thương mại, công pháp quốc tế, tư pháp quốc tế, hành chính và dân sự. Đây là nhóm công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn cao bởi nhiều vụ việc liên quan trực tiếp đến các cam kết quốc tế, các hiệp định thương mại hoặc các dự án đầu tư có yếu tố nước ngoài.
Luật sư công cũng được giao nhiệm vụ tham gia tư vấn xử lý các vấn đề pháp lý liên quan đến các dự án đầu tư công, các dự án phát triển kinh tế - xã hội, các dự án tồn đọng hoặc các dự án đang gặp khó khăn, vướng mắc về mặt pháp lý. Bên cạnh đó, đội ngũ này còn tham gia hỗ trợ giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài - lĩnh vực đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý nhà nước ở nhiều địa phương. Ngoài các nhiệm vụ nêu trên, luật sư công còn có thể được giao thực hiện những công việc có tính chất pháp lý khác theo sự phân công của người đứng đầu cơ quan, tổ chức hoặc doanh nghiệp nhà nước.
Tuy nhiên, Nghị quyết cũng quy định rõ việc giao nhiệm vụ phải bảo đảm không chồng chéo, không trùng lặp với chức năng, nhiệm vụ của pháp chế viên, trợ giúp viên pháp lý, thanh tra viên hay chấp hành viên.
Để thực hiện nhiệm vụ, luật sư công được trao một số quyền gắn với tính độc lập nghề nghiệp. Theo quy định, luật sư công được bảo lưu ý kiến chuyên môn và có quyền từ chối thực hiện những chỉ đạo trái pháp luật. Đồng thời, luật sư công có trách nhiệm sử dụng các biện pháp hợp pháp để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của Nhà nước; tuân thủ các quy định của pháp luật và các quy tắc đạo đức nghề nghiệp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Trong trường hợp có hành vi vi phạm pháp luật hoặc vi phạm quy tắc đạo đức nghề nghiệp, tùy theo tính chất và mức độ, luật sư công có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc phải bồi thường thiệt hại theo quy định.
Việc quy định cụ thể về tiêu chuẩn, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của luật sư công cho thấy mục tiêu xây dựng một đội ngũ có chuyên môn pháp lý sâu, có khả năng tham gia xử lý các vấn đề pháp lý phức tạp phát sinh trong hoạt động của khu vực công. Trong giai đoạn thí điểm, đây sẽ là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả của mô hình, từ đó phục vụ việc hoàn thiện chính sách và pháp luật trong thời gian tới. (Còn tiếp)
