Căng thẳng giữa Ukraina và các nước EU đã leo thang sau khi Kiev bị cáo buộc “phong tỏa dầu” đối với Hungary và Slovakia - một động thái đang phản tác dụng, đẩy chính Ukraina vào nguy cơ thiếu hụt tài chính nghiêm trọng.
Tâm điểm của cuộc khủng hoảng là đường ống Druzhba - một trong những tuyến vận chuyển dầu dài nhất thế giới, cung cấp dầu thô Nga cho nhiều quốc gia Trung và Đông Âu.
Cuối tháng 1, Ukraina bất ngờ dừng dòng chảy dầu qua phần lãnh thổ của mình, viện dẫn lý do bị tấn công bằng UAV làm hư hại hạ tầng. Tuy nhiên, Hungary và Slovakia bác bỏ, cho rằng đây là quyết định mang động cơ chính trị nhằm gây sức ép buộc họ từ bỏ dầu Nga.
Hai quốc gia không giáp biển này phụ thuộc lớn vào nguồn cung qua Druzhba, do đó việc gián đoạn đột ngột đã khiến họ phản ứng dữ dội.
Thủ tướng Hungary Viktor Orban lập tức chặn gói vay khẩn cấp 90 tỉ euro của EU dành cho Ukraina, đồng thời phủ quyết các lệnh trừng phạt mới nhằm vào Nga.
Slovakia cũng phát tín hiệu sẽ làm điều tương tự nếu nguồn dầu không được khôi phục.
Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky ban đầu gọi đề xuất kiểm tra đường ống của EU là “tống tiền”. Nhưng trước sức ép ngày càng lớn, Kiev đã phải chấp nhận cho EU kiểm tra tuyến Druzhba.
Quyết định này được đưa ra sát thềm hội nghị EU, nơi Brussels hy vọng thuyết phục Budapest dỡ bỏ quyền phủ quyết đối với gói viện trợ.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết EU sẵn sàng tài trợ sửa chữa, nhấn mạnh tầm quan trọng của đường ống trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động.
Cuộc đối đầu không chỉ là câu chuyện năng lượng, mà trực tiếp đe dọa nguồn tài chính sống còn của Ukraina.
Gói vay 90 tỉ euro vẫn bị Hungary chặn, trong khi các cải cách liên quan đến quỹ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng bị chậm trễ do bất đồng nội bộ.
Theo các nguồn tin chính phủ, nguy cơ Ukraina cạn tiền để duy trì chi tiêu quân sự và xã hội đang gia tăng nhanh chóng.
Tranh chấp Druzhba diễn ra đúng lúc thế giới đối mặt cú sốc năng lượng mới. Xung đột tại Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn cung dầu qua eo biển Hormuz, đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt.
Trong bối cảnh đó, Hungary buộc phải sử dụng kho dự trữ chiến lược và áp trần giá nhiên liệu để bảo vệ người dân, đồng thời cáo buộc Ukraina làm trầm trọng thêm khủng hoảng.
EU đang tìm cách hạ nhiệt bằng giải pháp kỹ thuật: Kiểm tra và sửa chữa đường ống. Tuy nhiên, Hungary cho rằng đây chỉ là “màn kịch chính trị” và yêu cầu khôi phục dòng dầu ngay lập tức.
Ngoại trưởng Hungary Peter Szijjarto tuyên bố mọi bước đi đều đã được Kiev và Brussels “phối hợp từ trước”, đồng thời kêu gọi chấm dứt “trò chơi chính trị”.
Về phía Nga, Điện Kremlin cáo buộc Ukraina sử dụng “tống tiền năng lượng” đối với các nước EU. Tổng thống Vladimir Putin khẳng định Mátxcơva vẫn là nhà cung cấp đáng tin cậy với các đối tác thân thiện.
Dù đúng sai còn tranh cãi, một điều rõ ràng là quyết định chặn dầu đã khiến Ukraina mất đi sự ủng hộ của một số đồng minh quan trọng trong EU, đồng thời làm chậm dòng tiền viện trợ trong thời điểm then chốt.
