Chạy đua với thời gian, giành lại sự sống
Chiều 30.10, con gái 2 tuổi của chị Nguyễn Thanh Hương (37 tuổi, phường An Hội Tây, TPHCM) bất ngờ sốt. Gia đình lo lắng vì trước đó, bé từng có tiền sử co giật khi sốt cao.
Khi thân nhiệt của bé tăng lên khoảng 38 độ C, gia đình nhanh chóng cho uống thuốc hạ sốt. Tuy nhiên, khoảng 3 giờ sau, bé sốt cao trở lại. Chưa kịp uống liều thuốc hạ sốt thứ hai, bé đã co giật, môi tím tái. Gia đình lập tức dùng xe máy cá nhân đưa bé đến bệnh viện gần nhà cấp cứu. “Chồng tôi có gọi tổng đài cấp cứu 115. Tuy nhiên, nghĩ rằng bệnh viện gần nhà và tự đưa con đi bằng xe máy sẽ nhanh hơn thời gian chờ xe cấp cứu đến, nên tôi quyết định đưa con đi ngay”, chị Thanh Hương chia sẻ.
Một trường hợp khác là ông Lý Mẫn Long (phường An Phú Đông, TPHCM), người vừa trải qua những giây phút sinh tử khi liên tiếp phải nhập viện cấp cứu vì các bệnh lý nguy hiểm. Theo gia đình, ông Long xuất hiện triệu chứng khó thở, tay chân yếu và tê, hai chân dần mất sức, không thể đứng hoặc đi lại. Gia đình gọi cấp cứu. Khoảng 20 phút sau, ông được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Hồng Đức II. Tại đây, các bác sĩ xác định ông bị nhồi máu cơ tim và đột quỵ cấp cùng lúc. Bệnh nhân được can thiệp đặt stent. Sau 7 ngày điều trị, tình trạng sức khỏe ổn định và ông được xuất viện. “Chồng tôi lúc đó nhìn rất đáng sợ, vì sức khỏe vốn đã yếu. Khi ông phải nhập viện lần thứ hai chỉ trong thời gian ngắn, tôi thực sự mong xe cứu thương đến nhanh. Ở nhà chỉ có mình tôi nên không thể tự lấy xe máy chở ông đi được”, người nhà ông Long chia sẻ.
Các trường hợp trên cho thấy vai trò quan trọng của cấp cứu ngoại viện, khi từng phút đều có thể quyết định sự sống. Nhân viên y tế phải nhanh chóng sơ cứu, theo dõi chỉ số sinh tồn và thông báo để bệnh viện chuẩn bị tiếp nhận.
Tại Hà Nội, Bệnh viện E xây dựng quy trình huy động nhân lực linh hoạt, thường xuyên kiểm tra, bổ sung thuốc và thiết bị để sẵn sàng ứng phó các tình huống cấp cứu, thảm họa. Phối hợp với Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội, mỗi tháng bệnh viện xử trí gần 200 ca cấp cứu ngoại viện. Các kíp cấp cứu được điều động trong bán kính 5-10 km, đồng thời hướng dẫn người nhà sơ cứu các trường hợp nguy kịch như đột quỵ, sốc tim, suy hô hấp.
Theo TS.BS Nguyễn Công Hựu, Giám đốc Bệnh viện E, cấp cứu ngoại viện giúp xử trí kịp thời các tình huống khẩn cấp ngay tại hiện trường, giảm nguy cơ tử vong và di chứng. Tuy nhiên, nhận thức của người dân về vai trò của cấp cứu ban đầu còn hạn chế. Nâng cao nhận thức cộng đồng là yếu tố quan trọng để tăng cơ hội sống cho người bệnh.
Mạng lưới cấp cứu ngoại viện còn nhiều hạn chế
Theo Bộ Y tế, đến năm 2025, có 23/34 tỉnh, thành phố quy hoạch mạng lưới cấp cứu ngoại viện, nhưng chưa địa phương nào xây dựng được hệ thống đa tầng hoàn chỉnh, kết nối từ cộng đồng đến bệnh viện. Chỉ khoảng 43% chuyến xe cứu thương xuất phát đón được người bệnh, một phần do người dân chưa có thói quen gọi 115 mà thường tự đến bệnh viện bằng phương tiện cá nhân hoặc xe dịch vụ.
Nhân lực cấp cứu còn thiếu và chưa được chuẩn hóa khi khoảng 80% nhân viên chưa được đào tạo theo tiêu chuẩn thống nhất. Toàn quốc chỉ có 0,2 xe cứu thương/100.000 dân, gần 30% xe thiếu thuốc và dụng cụ cấp cứu.
Giai đoạn 2024-2025, chỉ 30% người bệnh được tiếp cận trong 10 phút; 55% phải chờ 10-20 phút và 15% chờ 20-60 phút. Sự chậm trễ này đặc biệt nguy hiểm với các trường hợp đột quỵ, ngừng tuần hoàn và chấn thương nặng.
Trước thực trạng trên, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1515/QĐ-TTg ngày 10.8.2026, phê duyệt Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030”, hướng tới xây dựng mạng lưới đồng bộ, hiện đại, liên thông toàn quốc và nâng cao năng lực sơ cứu tại cộng đồng.
Cấp cứu ngoại viện phải trở thành phúc lợi xã hội thiết yếu
Thông tư số 42/2026/TT-BYT do Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà ký ban hành, có hiệu lực từ ngày 1.11.2026, quy định việc tiếp nhận thông tin và quy trình cấp cứu ngoại viện.
Theo đó, thông tin cấp cứu qua đầu số 113 được nhân viên y tế tiếp nhận, phân loại và điều phối lực lượng phù hợp. Kíp cấp cứu nhanh chóng đến hiện trường, sơ cứu, vận chuyển và bàn giao người bệnh cho cơ sở y tế.
Các cơ sở cấp cứu ngoại viện và bệnh viện tiếp nhận phải bảo đảm nhân lực, phương tiện, thiết bị và khả năng hoạt động 24/7; đồng thời kết nối dữ liệu, định vị xe cứu thương, tổ chức đào tạo và diễn tập định kỳ.
UBND các tỉnh, thành phố có trách nhiệm phối hợp với lực lượng công an, bố trí nguồn lực và hoàn thiện mạng lưới. Việc rà soát danh sách cơ sở, phương tiện đủ điều kiện phải hoàn thành trước ngày 1.1.2027; hoàn thiện nhân lực, hạ tầng và thiết bị trước ngày 1.7.2027.
Theo PGS.TS Hoàng Bùi Hải, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, bên cạnh đầu tư phương tiện và công nghệ, cần phát triển mạng lưới bác sĩ gia đình nhằm giảm tải bệnh viện, quản lý tiền sử bệnh, dị ứng thuốc, quá trình điều trị và theo dõi sức khỏe lâu dài cho người dân.
Đối với cấp cứu ngoại viện, cần xây dựng lực lượng chuyên nghiệp, có khả năng tiếp cận hiện trường trong khoảng 8 phút. Muốn vậy, cần chuẩn hóa nghề nghiệp, xây dựng mã ngành, mã nghề chính thức để thu hút, giữ chân nhân lực và phát triển lực lượng sơ cứu tình nguyện tại cộng đồng.
