Vi phạm đã rõ, nguyên nhân vẫn khó chốt
Nhiều ngày sau vụ ngộ độc tập thể sau khi ăn bánh mì thịt chả ở phường Điện Bàn, Đà Nẵng khiến ít nhất 26 người phải nhập viện, quyền lợi của các nạn nhân vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng.
Từ hồ sơ kiểm tra, chuỗi cung ứng thực phẩm liên quan bộc lộ nhiều lỗ hổng đáng lo: điểm bán vi phạm, nguồn cung nguyên liệu cũng vi phạm, trong khi mẫu thức ăn không còn để xét nghiệm. Điều này khiến việc truy nguyên nhân, xác định trách nhiệm và bảo vệ người tiêu dùng rơi vào thế khó.
Theo báo cáo của UBND phường Điện Bàn, ngày 15.6, cơ quan chức năng tiếp nhận thông tin có 26 ca bệnh nhập viện tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Quảng Nam. Các bệnh nhân có triệu chứng đau bụng, buồn nôn, nôn, sốt, đi cầu lỏng, nghi liên quan đến việc ăn bánh mì trên địa bàn.
Quá trình điều tra ghi nhận, ngày 13.6, nhiều người mua bánh mì tại cơ sở bánh mì Thương, khối phố Thanh Chiêm 1, phường Điện Bàn, trước khi xuất hiện triệu chứng. Các thành phần được ghi nhận trong ổ bánh mì gồm bánh mì, thịt heo, xúc xích, pate, chả.
Tuy nhiên, khi đoàn kiểm tra tiếp cận cơ sở ngày 15.6, thực phẩm, nguyên liệu chế biến và bán ra từ ngày 13.6 đã được tiêu thụ hết. Cơ sở cũng không lưu mẫu thức ăn. Việc lấy mẫu xét nghiệm để truy tìm tác nhân gây bệnh gần như rơi vào ngõ cụt.
Sau kiểm tra, cơ sở bánh mì Thương bị xác định có nhiều vi phạm: kinh doanh không đúng phạm vi, địa bàn, địa điểm ghi trong giấy phép kinh doanh; sản xuất, kinh doanh thực phẩm khi chưa có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm; không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy định về lưu mẫu thức ăn.
Không chỉ điểm bán trực tiếp cho người tiêu dùng, cơ sở cung cấp chả heo Nguyễn Minh Châu - một nguồn nguyên liệu trong ổ bánh mì - cũng bị xác định sản xuất, kinh doanh thực phẩm khi chưa có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm và không thực hiện đúng quy định về lưu mẫu thức ăn.
Như vậy, trong cùng một chuỗi thực phẩm chế biến sẵn, cả nơi bán lẫn nguồn cung nguyên liệu đều không đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý tối thiểu.
Ở góc độ quản lý, Chi cục An toàn thực phẩm Đà Nẵng là đầu mối trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, điều tra ngộ độc và hướng dẫn chuyên môn. Về phía y tế dự phòng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đà Nẵng cũng có vai trò trong giám sát dịch tễ, cảnh báo nguy cơ và khuyến cáo cộng đồng sau các vụ việc liên quan thực phẩm.
Tuy nhiên, nếu cơ sở kinh doanh không đủ điều kiện, không lưu mẫu, không kiểm soát nguồn nguyên liệu, khi xảy ra ngộ độc, việc truy tìm nguyên nhân gần như đi vào ngõ cụt.
Người ngộ độc khó đòi quyền lợi
Điểm nghịch lý trong vụ việc là vi phạm hành chính đã được xác định, nhưng nguyên nhân trực tiếp gây ngộ độc lại chưa thể kết luận.
Theo UBND phường Điện Bàn, đến thời điểm kết thúc điều tra, cơ quan chức năng không thu thập được mẫu thực phẩm, nguyên liệu thực phẩm hoặc mẫu lưu thức ăn để xét nghiệm. Kết quả xét nghiệm bệnh phẩm cũng chưa xác định được vi khuẩn hoặc độc tố cụ thể.
Vì vậy, cơ quan chức năng chưa đủ căn cứ khoa học, dịch tễ và pháp lý để kết luận loại thực phẩm gây bệnh, tác nhân gây bệnh cũng như mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa thực phẩm do cơ sở cung cấp với toàn bộ các trường hợp nghi ngộ độc.
Đến hiện tại, hai cơ sở liên quan đã bị xử phạt hành chính với tổng số tiền 50,5 triệu đồng. Trong đó, chủ cơ sở bánh mì Thương bị phạt 29 triệu đồng; cơ sở cung cấp chả heo bị phạt 21,5 triệu đồng.
Tuy nhiên, các quyết định xử phạt chủ yếu dừng ở hành vi vi phạm điều kiện kinh doanh, giấy chứng nhận an toàn thực phẩm và lưu mẫu thức ăn. Câu chuyện quyền lợi của những người phải nhập viện - chi phí điều trị, ngày công bị mất, tổn hại sức khỏe - vẫn chưa có lời giải rõ ràng.
Luật sư Nguyễn Thanh Tân – Văn phòng Luật sư Tân Nguyễn, Đà Nẵng nhận định, trong các vụ nghi ngộ độc thực phẩm, xử phạt hành chính cơ sở vi phạm mới chỉ là một phần. Vấn đề quan trọng hơn là quyền yêu cầu bồi thường của người tiêu dùng bị thiệt hại về sức khỏe, chi phí điều trị, thu nhập bị mất trong thời gian nhập viện.
Theo luật sư, Luật An toàn thực phẩm quy định người tiêu dùng có quyền khiếu nại, khởi kiện và được bồi thường thiệt hại do sử dụng thực phẩm không an toàn gây ra; tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm cũng có nghĩa vụ bồi thường khi thực phẩm mất an toàn do mình kinh doanh gây thiệt hại.
Tuy nhiên, để truy trách nhiệm bồi thường, cần làm rõ thiệt hại thực tế, hành vi vi phạm và mối quan hệ nhân quả giữa thực phẩm đã sử dụng với tình trạng ngộ độc. Đây lại chính là điểm khó nhất trong vụ việc ở Điện Bàn, khi không còn mẫu thực phẩm, mẫu lưu thức ăn và kết quả bệnh phẩm chưa xác định được tác nhân cụ thể.
