Những hợp đồng tiền tỷ được ký chỉ sau vài giờ tư vấn
Các phản ánh gần đây cho thấy một kịch bản khá phổ biến. Người dân nhận được lời mời tham gia các chương trình tri ân khách hàng, nhận quà tặng, nghỉ dưỡng miễn phí hoặc cơ hội đầu tư được giới thiệu là hấp dẫn. Tại các buổi giới thiệu sản phẩm, khách hàng được tư vấn về quyền nghỉ dưỡng dài hạn, khả năng chuyển nhượng, trao đổi kỳ nghỉ quốc tế hoặc cơ hội gia tăng giá trị trong tương lai. Nhiều người tham gia là người cao tuổi, có khoản tích lũy tài chính nhất định và mong muốn tận hưởng cuộc sống sau nhiều năm lao động.
Theo phản ánh của một số khách hàng, sau nhiều giờ tư vấn liên tục, họ được khuyến khích đưa ra quyết định ngay trong ngày để không bỏ lỡ các chương trình ưu đãi đặc biệt. Nhiều trường hợp ban đầu chỉ đóng một phần nhỏ giá trị hợp đồng nhưng sau đó được hướng dẫn thực hiện các thủ tục vay vốn ngân hàng để thanh toán toàn bộ số tiền còn lại.
Điều đáng nói là không ít khách hàng chỉ thực sự nghiên cứu kỹ nội dung hợp đồng sau khi giao dịch đã hoàn tất. Đến khi phát hiện các khoản phí phát sinh kéo dài nhiều năm, những điều kiện chuyển nhượng chặt chẽ hoặc các giới hạn trong việc sử dụng dịch vụ thì mới nhận ra quyền lợi thực tế khác xa với kỳ vọng ban đầu.
Trao đổi với phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam, Tiến sĩ Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho biết, đây không phải hiện tượng mới mà đã xuất hiện từ nhiều năm nay.
Theo ông Cường, thời gian qua nhiều luật sư đã tiếp nhận các yêu cầu tư vấn pháp luật liên quan đến sở hữu kỳ nghỉ và quản lý kỳ nghỉ. Trong số đó có không ít trường hợp khách hàng cho rằng mình bị thiệt hại tài sản hoặc bị dẫn dắt tham gia các giao dịch mà bản thân không hiểu đầy đủ về bản chất pháp lý.
"Nhiều trường hợp người dân đã dùng toàn bộ số tiền tiết kiệm, thậm chí vay mượn thêm để tham gia các giao dịch này với kỳ vọng được nghỉ dưỡng lâu dài hoặc cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, khi phát sinh tranh chấp, việc bảo vệ quyền lợi lại gặp nhiều khó khăn do thiếu chứng cứ, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc do quá trình giải quyết kéo dài", Luật sư Cường cho biết.
Theo vị luật sư, thực tiễn cho thấy không ít trường hợp người dân đã gửi đơn tố giác hoặc khởi kiện nhưng việc giải quyết còn gặp nhiều vướng mắc bởi tính chất pháp lý phức tạp của các giao dịch này.
Khoảng trống pháp lý hay khoảng trống trong thực thi pháp luật?
Theo Luật sư Đặng Văn Cường, một trong những vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ pháp luật Việt Nam hiện nay chưa có khái niệm pháp lý về "sở hữu kỳ nghỉ" hay "quản lý kỳ nghỉ".
Ông phân tích, Bộ luật Dân sự năm 2015 không quy định kỳ nghỉ là tài sản. Điều 105 Bộ luật Dân sự xác định tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Hiện nay cũng chưa có văn bản pháp luật nào xác định "kỳ nghỉ" là một loại quyền tài sản.
Bên cạnh đó, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Du lịch cũng chưa có quy định riêng điều chỉnh mô hình sở hữu kỳ nghỉ.
"Khái niệm sở hữu trong pháp luật dân sự là sở hữu đối với tài sản. Quyền sở hữu chỉ được đặt ra khi gắn với một tài sản được pháp luật công nhận. Trong khi đó, pháp luật hiện hành chưa ghi nhận kỳ nghỉ là một loại tài sản hoặc quyền tài sản độc lập", Luật sư Cường nêu quan điểm.
Theo ông, thực tiễn cho thấy nhiều giao dịch được giới thiệu dưới tên gọi "sở hữu kỳ nghỉ", "mua bán kỳ nghỉ" hoặc "quản lý kỳ nghỉ" đã được triển khai trên thị trường với giá trị lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng. Tuy nhiên, khi phát sinh tranh chấp, việc xác định bản chất pháp lý của các giao dịch này không phải lúc nào cũng đơn giản.
Điều này dẫn đến thực tế là nhiều người dân tin rằng mình đang sở hữu một loại tài sản nghỉ dưỡng có giá trị tương tự bất động sản, trong khi về bản chất có thể chỉ là việc sử dụng dịch vụ nghỉ dưỡng theo những điều kiện được quy định trong hợp đồng.
Luật sư Cường cho rằng, đối với từng vụ việc cụ thể, tòa án có thể xem xét toàn diện các yếu tố như đối tượng giao dịch, năng lực chủ thể, ý chí tự nguyện, nội dung cam kết, quá trình thực hiện hợp đồng và các chứng cứ liên quan để đánh giá giao dịch có hiệu lực hay không.
Trong trường hợp có căn cứ cho thấy giao dịch được xác lập do bị lừa dối, nhầm lẫn hoặc đối tượng giao dịch không thể thực hiện được theo quy định của pháp luật thì các bên có quyền yêu cầu tòa án xem xét tuyên bố giao dịch vô hiệu theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Đối với những trường hợp xuất hiện dấu hiệu sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác, việc xem xét trách nhiệm hình sự thuộc thẩm quyền của cơ quan điều tra và các cơ quan tiến hành tố tụng theo quy định pháp luật.
Theo Luật sư Cường, đây là mô hình được du nhập từ nước ngoài nhưng quá trình quản lý tại Việt Nam vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Thực tiễn phát sinh nhiều tranh chấp, khiếu nại trong thời gian qua cho thấy cần có sự đánh giá đầy đủ hơn về cơ chế quản lý, giám sát và bảo vệ người tiêu dùng đối với loại hình giao dịch này.
Người dân có thể làm gì để bảo vệ quyền lợi?
Theo quy định của Bộ luật Dân sự, một giao dịch dân sự có hiệu lực phải đáp ứng các điều kiện về chủ thể, ý chí tự nguyện, nội dung giao dịch, đối tượng giao dịch và hình thức giao kết theo quy định của pháp luật.
Nếu không đáp ứng các điều kiện này, giao dịch có thể bị xem xét tuyên bố vô hiệu. Khi giao dịch dân sự bị tuyên vô hiệu thì các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định pháp luật.
Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, trong trường hợp người dân cho rằng mình bị lừa dối, bị nhầm lẫn hoặc giao dịch có đối tượng không thể thực hiện được thì hoàn toàn có quyền khởi kiện ra tòa án để yêu cầu xem xét tuyên bố giao dịch vô hiệu.
Bên cạnh đó, nếu có căn cứ cho thấy đã xuất hiện hành vi đưa ra thông tin gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản thì người bị thiệt hại có quyền trình báo cơ quan điều tra để được xác minh, làm rõ theo quy định của pháp luật hình sự.
Từ những vụ việc được phản ánh thời gian qua, các chuyên gia pháp lý khuyến nghị người dân cần đặc biệt thận trọng trước những lời mời gọi đầu tư hoặc nghỉ dưỡng đi kèm các cam kết lợi nhuận, cam kết chuyển nhượng hoặc các chương trình yêu cầu phải đưa ra quyết định ngay lập tức.
Trước khi ký bất kỳ hợp đồng nào có giá trị lớn, người dân cần kiểm tra kỹ thông tin pháp lý của doanh nghiệp, đọc toàn bộ nội dung hợp đồng, tham khảo ý kiến luật sư độc lập khi cần thiết và tuyệt đối không vay tiền chỉ dựa trên sự tư vấn của nhân viên bán hàng.
Những tranh cãi xoay quanh các hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: trong khi pháp luật chưa có cơ chế điều chỉnh riêng đối với loại hình giao dịch này thì người tiêu dùng vẫn đang phải đối mặt với nhiều rủi ro. Và câu hỏi đặt ra là liệu đã đến lúc cần nghiên cứu xây dựng một hành lang pháp lý rõ ràng hơn nhằm bảo đảm quyền lợi của người dân, đồng thời tạo cơ sở cho việc quản lý hiệu quả các mô hình kinh doanh mới đang ngày càng phát triển trên thị trường.
