Tại hội nghị, ông Trần Văn Tùy - đại diện Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) trình bày tham luận, cập nhật một số điểm mới trong chính sách, pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới.
Theo đại diện Cục, phòng, chống tác hại của thuốc lá không còn là câu chuyện riêng của ngành y tế, mà là vấn đề sức khỏe cộng đồng, vấn đề pháp luật, văn hóa ứng xử nơi công cộng, bảo vệ thế hệ trẻ và cũng là “phép thử” về hiệu quả thực thi chính sách ở cơ sở.
Đại diện Cục cho biết, nhiều năm qua, hệ thống pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá đã từng bước được hoàn thiện, từ Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 (có hiệu lực năm 2013); các nghị định hướng dẫn thi hành, quy định xử phạt vi phạm hành chính, chính sách thuế, quản lý kinh doanh thuốc lá đến Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi nhanh, nhất là khi thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang len lỏi vào đời sống với tốc độ đáng lo ngại, đặc biệt trong giới trẻ.
Trong bối cảnh đó, năm 2026 được xác định là thời điểm quan trọng khi nhiều chính sách mới bắt đầu đi vào thực thi; các chế tài về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng được cụ thể hóa hơn; chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá bước sang giai đoạn mới; đồng thời quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang được đặt ra để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Theo ông Trần Văn Tùy, nền tảng chính sách quan trọng hiện nay là chủ trương cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ ngày 1/1/2025 (Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội). Bước sang năm 2026, từ ngày 15/5/2026, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực đã cụ thể hóa các hành vi vi phạm và mức xử phạt trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá. Điểm đáng chú ý là nghị định quy định riêng về hành vi sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; trong đó người sử dụng có thể bị phạt từ 3 - 5 triệu đồng, người chứa chấp người khác sử dụng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình có thể bị phạt từ 5 - 10 triệu đồng, kèm biện pháp buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm.
Ths. Trần Ngọc Hà - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ, Phó Tổng Biên tập, Chủ tịch Liên Chi hội Nhà báo Báo Pháp luật Việt Nam chủ trì Hội nghị.
Hội nghị nhằm Triển khai Kế hoạch hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá trong Bộ, ngành Tư pháp năm 2026; Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong việc thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; Cập nhật những chủ trương, chính sách, quy định pháp luật mới liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá; Chia sẻ kinh nghiệm, giải pháp trong công tác truyền thông, phổ biến pháp luật, xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc tại các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; Phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể trong xây dựng cơ quan, đơn vị thuộc Bộ, ngành Tư pháp văn minh, lành mạnh, không khói thuốc...
Phát biểu tại Hội nghị, Ths. Trần Ngọc Hà - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ, Phó Tổng Biên tập, Chủ tịch Liên Chi hội Nhà báo Báo Pháp luật Việt Nam nhấn mạnh: Phòng, chống tác hại của thuốc lá là nhiệm vụ quan trọng trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, góp phần xây dựng môi trường làm việc văn minh, an toàn và phát triển bền vững. Đối với Bộ, ngành Tư pháp, việc triển khai hiệu quả các quy định của pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ thể hiện trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong thực thi chính sách công mà còn góp phần xây dựng hình ảnh đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức gương mẫu, tiên phong trong việc thực hiện lối sống lành mạnh.
Ths. Trần Ngọc Hà cho biết, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trong Bộ, ngành Tư pháp thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, từ tham gia xây dựng, hoàn thiện thể chế đến xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc và đẩy mạnh truyền thông pháp luật. Đặc biệt, trong bối cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có chiều hướng thúc đẩy quảng cáo để xâm nhập mạnh vào cộng đồng, Bộ Tư pháp đã tích cực tham gia ý kiến nhằm tham mưu để Chính phủ và Quốc hội đưa ra “công cụ pháp lý” ngăn chặn hiệu quả các sản phẩm độc hại mới này, bảo vệ thế hệ trẻ.
Về công tác truyền thông, trong 2 năm qua, Báo Pháp luật Việt Nam đã sản xuất, đăng tải nhiều phóng sự chuyên đề, tọa đàm trực tuyến, tin, bài tuyên truyền về các quy định pháp luật, mô hình hiệu quả, gương điển hình trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trên chuyên trang “Vì cuộc sống không khói thuốc lá”. Trong năm 2026, Báo sẽ tiếp tục phối hợp tổ chức các hoạt động truyền thông trực tiếp, lễ mít tinh, hội thảo, giải chạy và lồng ghép truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá trong các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch. Đồng thời, duy trì, nhân rộng mô hình công sở không thuốc lá trong các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Tư pháp...
"Thông qua các hoạt động này, thông điệp về lối sống lành mạnh, không thuốc lá được truyền tải một cách sinh động, gần gũi và hiệu quả hơn tới cán bộ, công chức, viên chức và người lao động”, Ths. Trần Ngọc Hà nhấn mạnh.
Bên cạnh kết quả đạt được, Ths. Trần Ngọc Hà cũng thẳng thắn thừa nhận công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026 vẫn còn những khó khăn, thách thức. Trong đó, các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng dù đã bị cấm nhưng các tập đoàn thuốc lá vẫn không ngừng tìm cách tiếp cận cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, bằng các hình thức quảng bá tinh vi, nhất là trên môi trường mạng.
Để nâng cao hiệu quả công tác này, Ths. Trần Ngọc Hà đề nghị các cơ quan chức năng tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, quy định pháp luật; tăng cường thực thi quy định pháp luật đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới; kiểm tra, xử lý các hành vi quảng cáo, kinh doanh trái quy định trên môi trường mạng. “Phòng, chống tác hại của thuốc lá là một cuộc chiến lâu dài, bền bỉ, đòi hỏi pháp luật được thực thi nghiêm minh và truyền thông liên tục, sâu rộng”, Ths. Trần Ngọc Hà khẳng định.
Ths. Trần Ngọc Hà cũng cho biết, Báo Pháp luật Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò đơn vị đầu mối, cơ quan truyền thông chủ lực của Bộ Tư pháp trong tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá; đẩy mạnh truyền thông về tác hại của thuốc lá mới, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và bảo vệ sức khỏe Nhân dân.
Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam nhấn mạnh việc xây dựng mô hình không khói thuốc tại các phòng, ban, trong đội ngũ đoàn thanh niên, công đoàn báo Pháp luật Việt Nam.
Đại diện Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cũng thông tin về thay đổi trong chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá theo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo đó, bên cạnh thuế suất theo tỷ lệ phần trăm, luật bổ sung lộ trình áp dụng thuế tuyệt đối đối với thuốc lá từ năm 2027. Đây được xem là công cụ chính sách nhằm tác động đến giá bán, góp phần hạn chế tiêu dùng thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Từ những điểm mới trên, ông Tùy cho rằng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được đổi mới mạnh mẽ hơn, cả về nội dung, phương thức và cách tiếp cận đối tượng. “Người dân cần biết thuốc lá có hại, nhưng như vậy chưa đủ. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải giúp người dân hiểu rõ hành vi nào bị cấm, hành vi nào bị xử phạt, mức xử phạt ra sao, ai có trách nhiệm thực hiện và vì sao Nhà nước đặt ra các quy định đó”, đại diện Cục nêu.
Theo chuyên gia phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, công tác truyền thông cần chuyển mạnh từ tuyên truyền chung về tác hại của thuốc lá sang phổ biến rõ quy định pháp luật, quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và chế tài xử lý; đồng thời xác định đúng nhóm đối tượng để lựa chọn nội dung, hình thức phù hợp, nhất là học sinh, sinh viên, phụ huynh, nhà trường, chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ, đại lý bán lẻ thuốc lá và người dân ở địa bàn khó khăn trong tiếp cận thông tin pháp luật.
Đại diện Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường ứng dụng nền tảng số trong phổ biến pháp luật, phát triển các sản phẩm truyền thông ngắn, rõ, dễ chia sẻ như infographic về mức phạt, video ngắn, hỏi - đáp pháp luật, tình huống pháp lý thường gặp. Phổ biến pháp luật phải gắn với kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm; phát huy hơn nữa vai trò của báo chí trong đó có Báo Pháp luật Việt Nam trong việc truyền thông chính sách, phản ánh thực tiễn, phát hiện mô hình tốt, cách làm hiệu quả và giám sát việc thực thi pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Chia sẻ tại Hội nghị, một phóng viên chưa bỏ được thuốc lá thẳng thắn cho biết, anh là người hút thuốc lá nhiều năm, từng nhiều lần có ý định bỏ thuốc nhưng chưa thực hiện được dứt điểm.
“Không phải tôi không biết tác hại của thuốc lá. Nhưng khi thói quen đã kéo dài nhiều năm, cộng thêm môi trường xung quanh vẫn còn người hút thuốc, quyết tâm bỏ thuốc rất dễ bị lung lay. Nhiều khi thấy biển cấm hút hay trong các khuôn viên như bệnh viện, trường học... cũng ngại, nhưng thèm quá phải chạy xa biển cấm hoặc chạy ra cổng bệnh viện, trường học để hút. Để phòng, chống tác hại thuốc lá, bên cạnh những pano khẩu hiệu hay tấm biển cấm hút thuốc treo cố định, tôi nghĩ cần có biện pháp giám sát, nhắc nhở nghiêm và đặc biệt là mức phạt vi phạm đủ sức răn đe. Khi quy định được thực hiện nghiêm, đó cũng là một cách hỗ trợ những người muốn bỏ thuốc có thêm động lực để bỏ thuốc”, phóng viên này nói.
Cũng tại Hội nghị, đại diện Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Bộ Tư pháp, đại diện Công đoàn cơ sở, chuyên gia truyền thông báo chí trình bày các tham luận với các chủ đề: "Nâng cao hiệu quả triển khai công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trong Bộ, ngành Tư pháp"; "Cập nhật điểm mới trong chính sách, pháp luật và Đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tình hình mới"; "Phát huy vai trò xung kích của đoàn viên, thanh niên ngành Tư pháp vì thế hệ trẻ không thuốc lá"; "Công đoàn đồng hành xây dựng môi trường làm việc văn minh, không khói thuốc tại cơ quan thuộc Bộ Tư pháp"; "Tăng cường truyền thông thay đổi hành vi trong phòng, chống tác hại của thuốc lá"...
Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Tổng Biên tập Trần Ngọc Hà đề nghị các đơn vị tiếp thu đầy đủ ý kiến góp ý để nâng cao hiệu quả triển khai hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026; đồng thời đưa vào phương hướng, kế hoạch truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá trong năm tới.
Ông Trần Ngọc Hà cho rằng công tác truyền thông cần được triển khai thường xuyên hơn, không chỉ tập trung vào các dịp cao điểm như Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5. Báo Pháp luật Việt Nam cần tăng số lượng, chất lượng tin, bài; tránh cách viết chung chung, đơn điệu; chú trọng các nội dung dễ hiểu, gần với đời sống.
"Chúng ta hãy đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật bằng những tuyến bài đi vào quy định, chế tài cụ thể; có thể thể hiện dưới dạng hỏi - đáp pháp luật, tình huống pháp lý hoặc vụ việc thực tế. Các nội dung về hút thuốc tại nơi cấm, những dạng thuốc lá không phải thuốc lá điếu như thuốc lào… cần được lý giải rõ, áp dụng quy định để người dân hiểu đúng và thực hiện đúng", Phó Tổng biên tập Báo Pháp luật Việt Nam đặt vấn đề.
Theo Ths Trần Ngọc Hà, bên cạnh tin, bài trên báo điện tử, cần tăng cường đa dạng hóa hình thức truyền thông như đăng tải video, podcast, đăng tải tin/bài trên các nền tảng mạng xã hội...; đồng thời tăng cường phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp và cơ quan liên quan để nâng cao hơn nữa hiệu quả tuyên truyền.
Ông Trần Ngọc Hà cũng gợi mở việc nghiên cứu tổ chức các hoạt động truyền thông cộng đồng trực tiếp, như sự kiện đi bộ vì môi trường không khói thuốc. “Hoạt động này vừa góp phần lan tỏa thông điệp nói không với thuốc lá, vừa tạo sự hưởng ứng rộng rãi, thiết thực trongcán bộ, công chức, viên chức, người lao động và cộng đồng; người già và trẻ em đều có thể tham gia”, Phó Tổng Biên tập Trần Ngọc Hà nói.
