Sáng 17.4, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cùng thông báo đã đạt được thỏa thuận cho phép lưu thông tự do qua eo biển Hormuz.
Theo kế hoạch, tuyến hàng hải quan trọng này lẽ ra đã mở lại ngay khi lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran có hiệu lực cách đây 10 ngày. Tuy nhiên, Iran sau đó rút khỏi thỏa thuận, yêu cầu Israel phải chấm dứt các hoạt động quân sự tại Lebanon trước.
Sau khi Israel và Lebanon đạt được thỏa thuận ngày 16.4, Ngoại trưởng Iran là người đầu tiên công bố bước tiến mới liên quan đến eo biển.
Ông Araghchi viết trên mạng xã hội X: Việc đi lại của tất cả tàu thương mại qua eo biển Hormuz được tuyên bố mở hoàn toàn trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn, theo tuyến đường phối hợp do Tổ chức Cảng và Hàng hải Iran công bố.
Tuy nhiên, tuyên bố về Hormuz ngày 17.4 đi kèm nhiều hạn chế đáng chú ý. Trước hết, Tổng thống Trump khẳng định Mỹ vẫn duy trì phong tỏa hải quân đối với hoạt động tàu thuyền ra vào các cảng Iran. Điều này đồng nghĩa các tàu chở dầu của Iran không thể đi qua eo biển.
Trên mạng xã hội, ông Trump lưu ý, Mỹ sẽ không dỡ bỏ phong tỏa cho đến khi đạt được một thỏa thuận hạt nhân toàn diện với Iran.
Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, Đô đốc Brad Cooper xác nhận eo biển vẫn mở với các tàu đi đến và đi từ các cảng không thuộc Iran, nhưng Washington đang giám sát chặt chẽ các cảng Iran và sẵn sàng duy trì phong tỏa lâu nhất nếu cần thiết.
Theo công ty phân tích dữ liệu hàng hải Kpler, hiện có khoảng 700 tàu đang bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư, trong đó khoảng 250 tàu chở tổng cộng 165 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm liên quan.
Tuyên bố “mở hoàn toàn” eo biển Hormuz của Iran đi kèm điều kiện: Các tàu chỉ được đi qua theo tuyến đường phối hợp do Tehran thiết lập, buộc tàu phải di chuyển gần bờ biển Iran hơn.
Ngoài ra, vẫn có sự mơ hồ về việc Iran có chấp nhận để Mỹ tiếp tục phong tỏa hay không.
Truyền thông nhà nước Iran cho rằng, phát biểu của Ngoại trưởng chưa đầy đủ, nhấn mạnh Iran có toàn quyền giám sát hoạt động qua lại và việc lưu thông sẽ bị coi là không hợp lệ nếu phong tỏa của Mỹ vẫn tiếp tục.
Dù Ngoại trưởng tuyên bố eo biển “mở hoàn toàn”, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết, tuyến đường vẫn bị hạn chế, tàu quân sự bị cấm và mọi hoạt động di chuyển phải được lực lượng hải quân của Iran cho phép.
Ngay trong ngày 17.4, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho hay, một tàu khu trục tên lửa dẫn đường của Hải quân Mỹ đã buộc một tàu thương mại Iran quay trở lại cảng. Tổng cộng đã có 19 tàu bị yêu cầu quay đầu trong thời gian phong tỏa.
Dữ liệu từ MarineTraffic cho thấy con tàu đầu tiên đi qua eo biển sau thông báo là tàu du lịch rỗng Celestyal Discovery, treo cờ Malta, sau 47 ngày neo đậu tại Dubai.
Việc khôi phục hoàn toàn lưu thông qua eo biển sẽ phụ thuộc vào quyết định của các hãng vận tải biển và mức độ họ đánh giá rủi ro đã được kiểm soát. Tập đoàn vận tải biển Maersk lưu ý, mọi quyết định đi qua eo biển Hormuz sẽ dựa trên đánh giá rủi ro và theo dõi sát tình hình an ninh.
Trong khi đó, Tổ chức Hàng hải Quốc tế đang xác minh thông tin về việc mở lại eo biển Hormuz, nhưng chưa khẳng định tuyến đường đã đủ an toàn để lưu thông.
