Đường dây lợn bệnh và chuỗi tiêu thụ khép kín
Những ngày cuối tháng 3, thông tin Công an TP Hà Nội khởi tố vụ án liên quan đường dây giết mổ và tiêu thụ lợn bệnh khiến nhiều phụ huynh bàng hoàng.
Trước đó, ngày 17/3, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an TP Hà Nội tiến hành kiểm tra hoạt động giết mổ tại cơ sở của Nguyễn Thị Hiền (SN 1995, trú tại Ngọc Hồi) trong khu giết mổ gia súc tập trung Vạn Phúc, thuộc thôn 3, xã Nam Phù, Hà Nội, chủ yếu phân phối về các chợ đầu mối, chợ dân sinh và nhiều doanh nghiệp cung cấp thực phẩm.
Quá trình kiểm tra cho thấy cơ sở này đã giết mổ lợn mắc dịch tả lợn châu Phi. Cơ quan điều tra xác định Nguyễn Thị Hiền cùng một số đối tượng đã hình thành đường dây khép kín, từ khâu thu gom lợn bệnh tại các tỉnh như Phú Thọ, Tuyên Quang, vận chuyển về Hà Nội để giết mổ, sau đó đưa ra thị trường tiêu thụ. Đáng chú ý, để đường dây hoạt động trót lọt, các đối tượng còn móc nối với một số cán bộ kiểm dịch nhằm bỏ qua khâu kiểm soát bắt buộc. Nhờ đó, nhiều con lợn mắc bệnh, thậm chí lợn đã chết vẫn được đưa vào lò mổ.
Theo cơ quan công an, từ đầu năm 2026 đến nay, đường dây này đã tiêu thụ khoảng 3.600 con lợn mắc dịch bệnh, tương đương gần 300 tấn thịt. Lượng thịt này được đưa ra các chợ đầu mối, chợ dân sinh và bán cho Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát.
Ngày 25/3, Công an TP Hà Nội đã khởi tố 8 bị can liên quan vụ án với các tội danh Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản và Giả mạo trong công tác.
Điều khiến dư luận đặc biệt quan tâm là Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát, đơn vị mua thịt từ đường dây này có cung cấp thực phẩm cho một số bếp ăn trường học tại Hà Nội.
Sau khi vụ việc được công bố, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã yêu cầu rà soát toàn bộ hệ thống cung cấp thực phẩm cho bữa ăn bán trú tại các trường. Theo đó, hơn 2.900 trường học trên địa bàn phải kiểm tra lại nguồn cung nguyên liệu, hồ sơ pháp lý của nhà cung cấp và quy trình kiểm soát thực phẩm.
Trong khi danh sách cụ thể các trường học có sử dụng thực phẩm từ Công ty Cường Phát chưa được công bố, nhiều trường đã chủ động thông báo tới phụ huynh để trấn an dư luận.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là Công ty Cường Phát không trực tiếp cung cấp thực phẩm cho các trường học. Thay vào đó, doanh nghiệp này bán thịt cho Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn Công nghiệp Hà Nội, đơn vị chuyên cung cấp suất ăn bán trú cho nhiều trường học. Thậm chí, công ty còn trúng nhiều gói thầu cung cấp suất ăn tại các địa phương khác như Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình.
Quy mô cung ứng lớn cùng mạng lưới trường học rộng khiến vụ việc càng gây lo ngại, bởi nếu một khâu trong chuỗi cung ứng thiếu kiểm soát, nguy cơ ảnh hưởng tới hàng nghìn học sinh là điều khó tránh khỏi.
Lỗ hổng giám sát từ chợ đầu mối đến bếp ăn trường học
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, những vụ việc như vậy không phải là cá biệt. Theo ông, chuỗi cung ứng thực phẩm cho bếp ăn tập thể thường rất dài, bắt đầu từ chăn nuôi, giết mổ, phân phối, đến doanh nghiệp cung ứng và cuối cùng là nhà trường. Chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo, toàn bộ hệ thống kiểm soát sẽ bị phá vỡ.
“Luật pháp, quy chuẩn vệ sinh hay giấy chứng nhận kiểm dịch đều đã có, nhưng nếu khâu thực hiện không nghiêm túc thì thực phẩm bẩn vẫn có thể lọt vào bếp ăn tập thể”, ông Thịnh nói.
Theo ông Thịnh, hiệu trưởng và ban giám hiệu nhà trường phải đóng vai trò trung tâm trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm. “Không thể chỉ ký hợp đồng rồi giao hết cho đơn vị cung ứng. Nhà trường phải kiểm tra định kỳ, kiểm tra đột xuất và phối hợp với cơ quan chức năng. Nếu lãnh đạo nhà trường lơ là, nguy cơ thực phẩm bẩn lọt vào bếp ăn học đường là rất lớn”, ông nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, an toàn thực phẩm học đường không thể chỉ trông chờ vào doanh nghiệp hay cơ quan y tế. Ngành Giáo dục cần xây dựng hệ thống giám sát chặt chẽ hơn đối với bữa ăn bán trú, từ khâu tiếp nhận thực phẩm, lưu mẫu, bảo quản đến chế biến. Bên cạnh đó, cần tăng cường kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với các đơn vị cung cấp suất ăn, đồng thời có chế tài nghiêm khắc nếu để xảy ra vi phạm. Các cơ quan quản lý địa phương cũng phải giám sát chặt chẽ chuỗi cung ứng thực phẩm, đặc biệt là các doanh nghiệp cung cấp suất ăn quy mô lớn cho trường học.
Về lâu dài, theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, việc kiểm soát dịch bệnh trong chăn nuôi và giám sát nguồn thực phẩm từ gốc là yếu tố quyết định. Song song với đó, cần phát huy vai trò giám sát của xã hội, đặc biệt là phụ huynh và báo chí. “Quy trình và luật pháp có thể đầy đủ, nhưng nếu con người không thực hiện nghiêm túc thì mọi thứ đều vô nghĩa. Khi lợi nhuận được đặt lên trên trách nhiệm, đối tượng chịu hậu quả nặng nề nhất chính là trẻ em, ông Thịnh cảnh báo.
Thực phẩm bẩn có thể đi qua nhiều cánh cửa kiểm soát nếu trách nhiệm bị đặt sau lợi nhuận. Nhưng với bữa ăn của trẻ em, xã hội không thể cho phép bất kỳ sự dễ dãi nào tồn tại. Bởi cái giá phải trả không chỉ là một vụ vi phạm pháp luật, mà còn là niềm tin của xã hội và những rủi ro đau lòng đối với thế hệ tương lai.
