Trợ giá xe điện - đòn bẩy tài chính để thúc đẩy chuyển đổi xanh
Theo dự thảo đang được UBND TP Hà Nội lấy ý kiến, người dân chuyển đổi từ xe máy xăng sang xe máy điện có thể được hỗ trợ 20% giá trị phương tiện, tối đa 5 triệu đồng. Với hộ nghèo, mức hỗ trợ lên tới 100% giá trị xe, nhưng không quá 20 triệu đồng.
Đây được xem là một trong những chính sách hỗ trợ chuyển đổi giao thông xanh mạnh tay nhất từ trước tới nay của Hà Nội.
Nhiều chuyên gia cho rằng, muốn người dân thay đổi thói quen sử dụng phương tiện, yếu tố quyết định đầu tiên chính là chi phí. Xe điện hiện vẫn có giá cao hơn mặt bằng thu nhập của nhiều lao động phổ thông, shipper, xe ôm công nghệ hay người dân ngoại thành. Vì vậy, chính sách hỗ trợ trực tiếp bằng tiền có ý nghĩa như một “cú hích” tài chính quan trọng.
Theo các chuyên gia giao thông và môi trường, chuyển đổi xanh sẽ rất khó thành công nếu chỉ dừng ở kêu gọi hay các biện pháp hành chính hạn chế xe xăng. Muốn người dân đồng thuận, chính quyền cần có cơ chế hỗ trợ thực chất để giảm gánh nặng chi phí ban đầu.
Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy, trợ giá là công cụ hiệu quả để thúc đẩy người dân chuyển sang phương tiện sạch. Một số địa phương tại Ấn Độ như Chandigarh từng ghi nhận tỉ lệ đăng ký xe điện tăng mạnh sau khi mở rộng chính sách ưu đãi tài chính cho người mua xe điện hai bánh và ôtô điện.
Thực tế, bài toán chuyển đổi giao thông xanh tại Hà Nội không còn là câu chuyện tương lai. Ô nhiễm không khí đã trở thành vấn đề thường trực nhiều năm qua, đặc biệt vào mùa đông và các thời điểm giao thông cao điểm.
Chính vì vậy, đề xuất hỗ trợ đổi xe điện được nhiều ý kiến đánh giá là bước đi đúng hướng. Không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính, việc chuyển sang xe điện còn giúp giảm tiếng ồn đô thị, giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch và phù hợp với xu hướng phát triển xanh mà nhiều thành phố trên thế giới đang theo đuổi.
Đặc biệt, việc ưu tiên hỗ trợ mạnh hơn cho hộ nghèo và hộ cận nghèo cũng cho thấy chính sách hướng tới yếu tố công bằng xã hội. Bởi nếu quá trình chuyển đổi xanh chỉ dành cho người có điều kiện kinh tế thì sẽ rất khó tạo được sự đồng thuận rộng rãi.
Nhiều người dân Hà Nội bày tỏ mong muốn chính sách này sớm được triển khai. Anh Nguyễn Văn Hưng (phường Giáp Bát) cho biết, gia đình đang cân nhắc đổi xe điện nhưng vẫn còn đắn đo vì chi phí: “Nếu được hỗ trợ vài triệu đồng thì sẽ dễ quyết định hơn rất nhiều. Với người lao động bình thường, khoản hỗ trợ này thực sự có ý nghĩa với chúng tôi”.
Trong khi đó, chị Trần Thu Hà (phường Cầu Giấy) cho rằng, điều người dân cần nhất là cảm giác được đồng hành trong quá trình chuyển đổi: “Nếu thành phố vừa hỗ trợ tài chính, vừa phát triển thêm trạm sạc, hạ tầng đồng bộ thì người dân sẽ yên tâm chuyển đổi hơn”.
Hỗ trợ tài chính là chìa khóa thành công
Thực tế quốc tế cho thấy, rất nhiều thành phố và quốc gia đã thành công trong việc thúc đẩy giao thông xanh nhờ các chính sách hỗ trợ tài chính đủ mạnh.
Tại Na Uy - quốc gia được xem là hình mẫu về chuyển đổi phương tiện xanh - người dân mua xe điện được miễn nhiều loại thuế, giảm phí đăng ký, ưu đãi đỗ xe và sử dụng hạ tầng giao thông. Nhờ đó, tỉ lệ xe điện mới bán ra tại nước này đã vượt xa xe sử dụng động cơ đốt trong.
Trung Quốc cũng từng triển khai các gói trợ giá quy mô lớn cho xe điện tại Bắc Kinh, Thượng Hải và nhiều đô thị lớn. Các chính sách này giúp thị trường xe điện tăng trưởng nhanh chóng chỉ trong vài năm.
Hay tại Ấn Độ, nhiều địa phương áp dụng chính sách hỗ trợ trực tiếp cho xe điện hai bánh - loại phương tiện gần với điều kiện giao thông Việt Nam. Sau khi tăng mức ưu đãi, tỉ lệ sử dụng xe điện đã cải thiện đáng kể.
Điểm chung của các mô hình thành công là không chỉ đặt ra mục tiêu hạn chế xe xăng, mà luôn đi kèm các chính sách hỗ trợ cụ thể để người dân có khả năng chuyển đổi.
Điều này đặc biệt quan trọng với Hà Nội - nơi xe máy vẫn là phương tiện mưu sinh của hàng triệu người lao động.
Các chuyên gia cho hay, nếu chính sách được triển khai hiệu quả, Hà Nội có thể tạo ra tác động lan tỏa lớn tới các địa phương khác.
Tất nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả lâu dài, Hà Nội cũng cần song song đầu tư hạ tầng trạm sạc, bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy, phát triển hệ thống tái chế pin và hoàn thiện giao thông công cộng.
Ở thời điểm hiện tại, việc đề xuất hỗ trợ tài chính cho người dân đổi xe xăng sang xe điện được xem là bước khởi đầu cần thiết và đúng hướng. Những chính sách “chạm” được vào nhu cầu thực tế của người dân luôn là yếu tố quyết định thành công.
