Chuyển đổi số trở thành yêu cầu bắt buộc
Trong bối cảnh cách mạng Công nghiệp 4.0, chuyển đổi số đã trở thành xu hướng tất yếu của mọi ngành nghề, đặc biệt là trong lĩnh vực y tế, hướng đến mục tiêu chung lấy sức khỏe của người dân làm trung tâm, không ngừng cải tiến chất lượng phục vụ đáp ứng sự hài lòng của người dân. Là một lĩnh vực của ngành Y tế, hoạt động pháp y cũng không đứng ngoài xu thế này.
Theo Luật GĐTP 2025 (Điều 34), Luật cho phép sử dụng văn bản, dữ liệu điện tử để ghi nhận quá trình thực hiện giám định. Các thông tin về tình trạng đối tượng, phương pháp thực hiện và kết quả sẽ được lưu trữ số hóa, giúp việc tra cứu và bảo quản hồ sơ trở nên thuận tiện hơn.
Trước đó, ngày 1/10/2025, tại buổi tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách góp ý về dự án Luật GĐTP (sửa đổi), ĐBQH tỉnh Lạng Sơn Phạm Trọng Nghĩa đã nêu ý kiến theo Tờ trình của Chính phủ, một trong những quan điểm xây dựng dự án Luật GĐTP sửa đổi là thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động GĐTP. ĐBQH Phạm Trọng Nghĩa đề nghị xem xét bổ sung đánh giá về việc ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động GĐTP. Phát biểu tại buổi tiếp thu ý kiến ngày 1/10/2025, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh (nay là Chánh Văn phòng TW Đảng) tiếp thu ý kiến và khẳng định những nội dung ĐBQH nêu rất xác đáng, cần được tiếp thu toàn diện để hoàn thiện dự thảo Luật.
Như vậy có thể thấy, yêu cầu bắt kịp xu hướng chuyển đổi số trong quá trình thực hiện giám định là vấn đề đặt ra với hoạt động GĐTP nói chung và giám định pháp y nói riêng trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Nghị quyết 57 ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng khẳng định trong mọi hoạt động, ngành nghề, khoa học, công nghệ cùng với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được đặt lên vị trí đột phá quan trọng hàng đầu với những mục tiêu cùng các giải pháp quyết liệt.
Trao đổi với phóng viên về vấn đề ứng dụng công nghệ trong giám định pháp y để đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 57, triển khai Luật GĐTP 2025 trong bối cảnh chuyển đổi số, bà Nguyễn Thị Ngọc Yến - Giám đốc Trung tâm Pháp y Hà Nội cho biết: Có thể khẳng định, chuyển đổi số không còn là xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với lĩnh vực giám định pháp y. Nghị quyết 57 đã đặt ra một định hướng rất rõ: Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực trung tâm của phát triển; ứng dụng công nghệ thông tin vào các lĩnh vực khoa học là điều tất yếu phải thực hiện trong xã hội hiện nay.
Đối với giám định pháp y, điều này càng có ý nghĩa đặc biệt bởi việc ứng dụng công nghệ thông tin và công nghệ số sẽ giúp nâng cao độ chính xác, rút ngắn thời gian giám định, đồng thời tăng tính minh bạch và khả năng truy xuất dữ liệu. Đây là yếu tố quan trọng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hoạt động tố tụng. Trong lĩnh vực pháp y, ứng dụng chuyển đổi số sẽ giúp cho việc rút ngắn thời gian thực hiện công tác giám định. Ví dụ như thay vì cơ quan điều tra phải đến các cơ sở khám, chữa bệnh để lấy hồ sơ bệnh án cho cơ quan giám định rất mất thời gian, làm chậm quá trình giám định, thì hiện nay cơ quan giám định hoàn toàn có thể truy cập vào dữ liệu thông tin của bệnh viện để lấy hồ sơ tài liệu phục vụ công tác giám định.
“Tại Trung tâm Pháp y Hà Nội, bên cạnh các hoạt động cải cách thủ tục hành chính đã và đang được tiến hành triệt để ở tất cả các khâu, chúng tôi đã và đang từng bước triển khai số hóa hồ sơ giám định, xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu điện tử, ứng dụng các phần mềm chuyên ngành và đầu tư các thiết bị hiện đại phục vụ giám định các loại hình giám định đang thực hiện tại đơn vị.
Trong thời gian tới, chúng tôi phấn đấu xây dựng phần mềm cho công tác giám định tại đơn vị và sẵn sàng cung cấp, chia sẻ thông tin về giám định cho các đơn vị có thẩm quyền. Đồng thời, chúng tôi cũng chú trọng đào tạo đội ngũ để thích ứng với môi trường làm việc số. Có thể khẳng định, định hướng trong thời gian tới của chúng tôi là xây dựng một hệ thống giám định pháp y “chính xác - minh bạch - số hóa”, trong đó công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà trở thành nền tảng của hoạt động chuyên môn”, theo bà Yến.
Đề cao đạo đức giám định viên
Cũng theo tinh thần của Nghị quyết 57, để tiến trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực trung tâm của phát triển thì yếu tố nhân lực là vô cùng quan trọng với những giải pháp thu hút, trọng dụng, giữ chân nhân lực tài năng.
Lĩnh vực GĐTP cũng không nằm ngoài xu thế này, do đó để thu hút nhân tài, Điều 41 Luật GĐTP 2025 bổ sung các chính sách hỗ trợ đặc thù cho người làm giám định trong các lĩnh vực nguy hiểm, độc hại. Đồng thời, các tổ chức công lập được áp dụng chế độ thu hút chuyên gia, tổ chức có năng lực tham gia hoạt động giám định tư pháp…
Ở Trung tâm Pháp y Hà Nội, bà Nguyễn Thị Ngọc Yến cho biết, mỗi năm Trung tâm có hàng nghìn vụ việc giám định trong và ngoài tố tụng. Về vấn đề nhân lực từ tháng 12/2008 thành lập đến hết năm 2021, Trung tâm chỉ tuyển được 4 bác sĩ mới ngoài cơ cấu ban đầu khi thành lập là 4 bác sĩ, 2 dược sĩ, 2 cử nhân sinh học trên tổng số nhân lực đến năm 2021 là trên 40 người. Từ năm 2022 đến nay được sự quan tâm của Sở Y tế, UBND Thành phố, cùng với sự thay đổi trong chính sách đãi ngộ của Nhà nước đối với người làm trong lĩnh vực pháp y, Trung tâm đã tuyển dụng thêm được nhiều nhân lực có trình độ cao. Hiện nay Trung tâm có gần 70 cán bộ, giám định viên, trong đó lực lượng giám định viên đều có trình độ sau đại học, thạc sĩ trở lên.
Theo bà Yến, giám định pháp y là một chuyên ngành khoa học đặc biệt, là một phần quan trong trong công tác bổ trợ tư pháp, là chìa khóa trong các vụ án hình sự. Người làm công tác giám định pháp y không chỉ hiểu biết sâu sắc về chuyên môn y tế (các chuyên khoa) còn phải có hiểu biết trong các lĩnh vực hóa học (độc chất), vật lý (dấu vết, đường vân, hướng lực, điện...), kiến thức về tâm lý học, pháp luật và rất nhiều kiến thức xã hội khác vì đối tượng để thực thi công việc của họ là những tội phạm, người liên quan đến những vụ án hình sự, những xác chết mang theo bí mật, những dấu vết được che giấu tinh vi…
Do đó, để làm công tác giám định pháp y giỏi cần phải có những người có năng lực vượt trội, có tư duy logic cao, nhưng lại phải rất tỉ mỉ, chi tiết, yêu nghề, ham hiểu biết, học hỏi liên tục và rất dũng cảm.
“Tại Trung tâm Pháp y Hà Nội, bên cạnh việc phải tuyệt đối tuân thủ các quy định của pháp luật trong mọi hoạt động chuyên môn, thì chúng tôi rất đề cao đạo đức giám định viên. Ví dụ như khi khám giám định các vụ xâm hại tình dục, nhất là với trẻ em, giám định viên đồng thời cũng là chỗ dựa tâm lý cho người nhà để họ vững tinh thần phối hợp cùng cơ quan tố tụng, tìm các biện pháp, kỹ thuật giám định nhẹ nhàng nhất cho người bị hại. Khi giám định tử thi các vụ án giết người, tai nạn giao thông, tai nạn lao động…, sau thủ thuật giám định dù quy định không yêu cầu nhưng giám định viên đều có ý thức “tạo hình lại” dung nhan cho nạn nhân như lúc còn sống để an ủi vong linh người đã chết cũng như người nhà của họ”, bà Yến cho biết.
Trao đổi về Luật GĐTP 2025 đặt ra yêu cầu đối với các cơ quan giám định pháp y là phải đồng thời đáp ứng các nhiệm vụ giám định trong tố tụng và giám định ngoài tố tụng, do đó giám định viên phải có đủ năng lực chuyên môn sâu; thực hiện quy trình giám định chuẩn và tuyệt đối đúng pháp luật, giữ vững đạo đức nghề nghiệp, bà Yến nêu quan điểm: “Theo kinh nghiệm của tôi, để làm giám định viên pháp y giỏi cần thực hành trong khoảng 5.000 - 10.000 vụ việc giám định thương tích, khoảng 1.000 vụ việc xâm hại tình dục và 1.000 - 2.000 vụ việc pháp y tử thi, ngoài ra còn phải nghiên cứu nhiều trường hợp độc chất và các vụ việc giám định ADN, truy vết đối tượng, tham gia vài chục phiên tòa xét xử có đối chất với luật sư… Ngoài ra, các giám định viên còn phải có tinh thần thép trong việc đấu tranh chống lại sự đe dọa, mua chuộc của các thế lực tội phạm.
Như vậy, nếu như ở các tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM thì cũng phải mất khoảng 7 - 8 năm liên tục mới có thể có đủ kinh nghiệm để làm một giám định viên khá về chuyên môn, vững vàng về kiến thức pháp luật, tâm lý… Để có đội ngũ giám định viên pháp y, người giúp việc giám định viên pháp y giỏi chuyên môn, vững tay nghề, các cơ quan có thẩm quyền cần chú trọng công tác đào tạo. Các cơ quan có thẩm quyền cũng cần có sự tôn vinh, ghi nhận kịp thời cho đóng góp của những người làm công tác giám định pháp y thầm lặng phía sau các cơ quan điều tra, tố tụng; có cơ chế đặc thù bồi dưỡng, chế độ độc hại xứng đáng với công việc mà họ thực thi”.
Trung tâm Pháp y Hà Nội phối hợp thực hiện
