Cách thủ đô Thimphu vài giờ đi đường, một phòng điều khiển tại Bhutan đang hoạt động suốt ngày đêm để theo dõi nguy cơ từ những sông băng đang tan nhanh.
Bhutan hiện có hơn 600 sông băng nằm giữa các dãy núi ở phía Bắc. Công tác giám sát diễn ra trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các sông băng tan nhanh, hình thành những hồ băng được ngăn giữ bởi các đập đất đá tự nhiên vốn rất mong manh.
Bhutan từng hứng chịu hậu quả nghiêm trọng từ hiện tượng này. Năm 1994, một trận lũ do hồ băng vỡ (GLOF) trên sông Punatsangchhu khiến 21 người thiệt mạng.
Sau thảm họa, Bhutan đã tăng cường hệ thống giám sát và cảnh báo sớm. Năm 2011, Trung tâm cảnh báo khẩn cấp GLOF tại Wangdue Phodrang được thành lập với nhiệm vụ quản lý mạng lưới cảm biến theo dõi mực nước tại các hồ băng và sông ở vùng hạ lưu.
Trong số các hồ băng trên toàn quốc, 17 hồ được đánh giá có khả năng gây nguy hiểm. Đáng lo ngại nhất là nhóm hồ nằm ở thượng nguồn Punatsangchhu. Tại đây có 4 hồ băng đã hình thành, trong đó 2 hồ chỉ được ngăn cách bởi 1 đập đất đá. Theo kịch bản xấu nhất, nếu đập này sụp đổ, khoảng 53 triệu m3 nước có thể tràn xuống hạ lưu. Các cộng đồng gần nhất chỉ có vài phút để sơ tán.
Còi báo động tại những khu vực gần hồ được kích hoạt tự động khi cảm biến phát hiện thay đổi về mực nước có thể cho thấy nguy cơ GLOF. Xa hơn về phía hạ lưu, nhân viên trung tâm sẽ kích hoạt còi thủ công. Sau vụ sông băng sụp đổ gây thảm họa gần đây ở Nepal, bà Dechen Peldon, kỹ sư tại Trung tâm cho biết, đội ngũ vận hành phòng điều khiển đang nâng cao cảnh giác.
Khoảng 70% khu dân cư Bhutan nằm dọc các con sông, trong khi nhiều hồ băng nằm ở khu vực thượng nguồn. Chính phủ nước này đang triển khai các biện pháp giảm thiểu rủi ro, trong đó có tổ chức diễn tập sơ tán, cung cấp thông tin cho người dân và tăng cường theo dõi tại các khu vực có khả năng chịu ảnh hưởng.
Từ năm 2008, Bhutan triển khai dự án đào sâu, mở rộng kênh thoát nước từ hồ băng Thorthormi. Công việc ở độ cao lớn từng giúp hạ mực nước hồ 5m, giảm áp lực lên đập đất đá. Tuy nhiên, băng tan liên tục khiến hồ lại đầy nước và các chuyên gia đang tìm cách dẫn nước ra ngoài.
Nhà băng hà học Karma cho biết, các sông băng lớn nhất Bhutan đang lùi 30-35m mỗi năm, trong khi các sông băng nhỏ hơn lùi khoảng 12-16m. Ông cho rằng, Bhutan phát thải ít nhưng vẫn chịu tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, đồng thời kêu gọi các quốc gia cùng tăng cường trách nhiệm ứng phó.
