Chiến sự Trung Đông phơi bày nhiều vấn đề của hàng không toàn cầu

Khi chiến sự làm tê liệt bầu trời

Sau gần 1 tuần hỗn loạn với hàng loạt chuyến bay bị hủy và không phận đóng cửa, ngày 7.3, hãng hàng không Emirates thông báo khôi phục hoạt động trở lại dù chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran vẫn căng thẳng. Thông tin này được xem là “phao cứu sinh” đối với hàng trăm nghìn hành khách mắc kẹt trên khắp thế giới sau nhiều ngày hệ thống hàng không quốc tế rơi vào tình trạng tắc nghẽn.

Trước khi khủng hoảng bùng phát, ba trung tâm hàng không lớn của vùng Vịnh - Dubai, Abu Dhabi và Doha - được xem là “ngã tư” của bầu trời toàn cầu. Tại đây đặt căn cứ của ba hãng hàng không lớn gồm: Emirates, Etihad Airways và Qatar Airways. Các mạng bay khổng lồ của họ kết nối châu Á, châu Phi, châu Âu và vươn sang cả châu Mỹ lẫn châu Đại Dương.

Mỗi ngày, gần 300.000 hành khách đi qua sân bay ở 3 thành phố này. Khoảng 2/3 trong số đó chỉ quá cảnh, tiếp tục hành trình sang chặng bay khác.

Sau khi không phận Nga và Ukraina đóng cửa với các hãng hàng không châu Âu từ sau xung đột năm 2022, luồng bay hướng đông càng phải lệch xuống phía nam, khiến hành lang vùng Vịnh trở thành tuyến trung chuyển gần như không thể thay thế.

Đối với nhiều tuyến bay quốc tế, quá cảnh tại vùng Vịnh thường là cách nhanh nhất, rẻ nhất và thuận tiện nhất để di chuyển giữa các châu lục.

Tình thế thay đổi đột ngột khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran bắt đầu từ ngày 28.2. Các đòn đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái khiến nhiều sân bay vùng Vịnh phải đóng cửa hoặc hạn chế hoạt động.

Hiệu ứng dây chuyền lan khắp mạng lưới hàng không thế giới. Hành khách từ châu Âu, châu Á đến châu Đại Dương đều bị ảnh hưởng. Nhiều hành khách thậm chí không hề có ý định đến Trung Đông. Họ chỉ quá cảnh trong 1 giờ, nhưng chuyến nối bị hủy khiến hành trình biến thành nhiều ngày chờ đợi trong phòng chờ sân bay, giữa lúc chiến sự leo thang.

Vùng Vịnh - trung tâm của bản đồ hàng không

Emirates cho biết, sẽ nối lại 11 chuyến bay mỗi ngày tới 5 sân bay tại Anh và khôi phục khoảng 60% mạng bay, tương đương 83 điểm đến. Hãng cũng dự kiến khai thác 22 chuyến mỗi ngày tới Ấn Độ và nối lại các chuyến bay tới 7 sân bay tại Mỹ. Etihad Airways bắt đầu khôi phục một phần chuyến bay từ Abu Dhabi, chủ yếu phục vụ các chuyến hồi hương. Tuy nhiên, không phận của Qatar chỉ mở lại một phần với năng lực hạn chế.

Tác động kinh tế cũng có thể rất lớn. Tổ chức nghiên cứu Oxford Economics ước tính ngay cả một cuộc xung đột ngắn cũng có thể khiến lượng khách tới Trung Đông giảm 11% trong năm nay, tương đương thiệt hại 34 tỉ USD chi tiêu du lịch.

Sự trỗi dậy của các hãng hàng không Trung Đông gắn liền với tham vọng đưa các quốc gia dầu mỏ trở thành trung tâm toàn cầu về thương mại, thể thao và du lịch.

Các quỹ đầu tư quốc gia đã chi hàng tỉ USD cho những hợp đồng mua máy bay khổng lồ, xây dựng sân bay hiện đại và quảng bá thương hiệu thông qua thể thao quốc tế. Một biểu tượng của tham vọng đó là máy bay siêu lớn Airbus A380 - dòng máy bay chở khách lớn nhất từng được chế tạo.

Trong khi nhiều hãng hàng không khác e ngại chi phí vận hành khổng lồ, Emirates lại biến chiếc “siêu máy bay” này thành biểu tượng của mạng lưới trung chuyển khổng lồ tại Dubai.

Địa lý chính là lợi thế lớn nhất của vùng Vịnh. Khoảng 2/3 dân số thế giới nằm trong bán kính bay 8 tiếng từ khu vực này.

Tuy nhiên, khủng hoảng vừa qua cũng phơi bày một thực tế: Khi hành lang hàng không quan trọng này bị gián đoạn, cả hệ thống di chuyển toàn cầu lập tức rơi vào thế chao đảo.

Và câu hỏi lớn đặt ra sau tuần hỗn loạn vừa qua là: Nếu hành lang vùng Vịnh tiếp tục bất ổn, thế giới sẽ bay theo con đường nào?