Dự trữ khí đốt thấp, EU đối mặt sức ép nguồn cung mùa đông
Ngày 10/10, Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Mỹ chuyên phân tích thị trường năng lượng, cảnh báo EU có thể phải giảm 7% lượng khí đốt tiêu thụ trong mùa đông này. Nguyên nhân là lượng dự trữ khí đốt đang ở mức thấp, trong khi giá năng lượng chịu sức ép từ xung đột tại Trung Đông và EU chuẩn bị thực hiện lộ trình cấm nhập khẩu LNG từ Nga.
Theo IEEFA, lượng khí đốt dự trữ của EU đang thấp hơn so với cùng kỳ mùa thu năm 2011. Điều này đồng nghĩa khối có thể phải giảm khoảng 14 tỷ mét khối (bcm) lượng khí đốt sử dụng so với mùa đông năm ngoái trong những tháng tới.
Lượng khí đốt dự trữ của EU đang thấp hơn so với cùng kỳ mùa thu năm 2011.
Trong báo cáo công bố ngày 10/10, IEEFA cho biết, tính đến ngày 3/10, các kho chứa khí đốt của EU mới đạt khoảng 72,4% tổng dung lượng lưu trữ. Lượng khí đốt có thể cung cấp từ các kho dự trữ trong mùa đông năm nay, kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3, dự kiến thấp hơn 7,3 tỷ mét khối so với mùa đông trước. Kết hợp với lệnh cấm hoàn toàn nhập khẩu LNG từ Nga có hiệu lực từ tháng 1/2027, tình trạng thiếu hụt dự trữ có thể buộc EU phải giảm 7% lượng khí đốt tiêu thụ so với mùa đông năm ngoái.
IEEFA nhấn mạnh, điều này không đồng nghĩa các kho dự trữ khí đốt của EU sẽ cạn kiệt trong mùa đông này. Tuy nhiên, khi lượng khí trong kho giảm xuống thấp, tốc độ khai thác khí cũng chậm lại. Điều đó có thể khiến EU đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong những đợt rét đậm vào cuối mùa đông, đồng thời phải bổ sung lượng khí lớn hơn với chi phí cao hơn trong mùa hè năm sau.
Theo ước tính của IEEFA, nếu lựa chọn nhập khẩu thêm khí đốt để bù đắp lượng dự trữ thiếu hụt thay vì cắt giảm nhu cầu, EU sẽ phải chi khoảng 3 tỷ Euro. Mức chi phí này cao hơn 12% so với chi phí để mua cùng khối lượng khí đốt vào năm ngoái, do xung đột Mỹ - Iran đẩy giá năng lượng tăng cao. “Việc ngày càng phụ thuộc vào kho chứa khí đốt đã trở thành một gánh nặng tài chính lớn đối với châu Âu”, IEEFA nhận định.
Thị trường khí đốt châu Âu đã chịu nhiều sức ép kể từ khi chiến tranh Iran bùng phát ngày 28/2, làm gián đoạn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải đảm nhận khoảng 1/5 lượng LNG toàn cầu.
Giá khí đốt kỳ hạn TTF của Hà Lan, chuẩn tham chiếu của thị trường khí đốt châu Âu, đã tăng lên 84,5 Euro/MWh vào giữa tháng 9, mức cao nhất kể từ năm 2022, thời điểm Nga bắt đầu chiến dịch quân sự tại Ukraine. Giá tiếp tục vượt ngưỡng 80 euro/MWh trong ngày 9/10 và giao dịch quanh mức 78 Euro/MWh vào đầu ngày thứ 10/10.
Trước đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết, kể từ cuối tháng 2, việc nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch đã khiến EU phải chi thêm 100 tỷ Euro mà không tạo ra thêm bất kỳ nguồn năng lượng nào. Theo một bức thư mà Euronews thu thập được, tháng trước, Ủy viên Năng lượng EU Dan Jørgensen đã kêu gọi các chính phủ tiếp tục kiềm chế nhu cầu tiêu thụ trong bối cảnh lượng dự trữ năng lượng ở mức “cực kỳ thấp”.
Cùng với đó, các nhà điều hành mạng lưới khí đốt châu Âu ngày 9/10 cảnh báo, một mùa đông khắc nghiệt có thể khiến EU thiếu hụt tới 15% lượng khí đốt cần thiết.
EU cân nhắc các giải pháp dài hạn
Không chỉ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, châu Âu còn chịu sức ép từ chi phí dự trữ khí đốt ngày càng lớn. Mô hình kinh doanh kho chứa khí đốt truyền thống dựa trên chênh lệch giá giữa mùa hè và mùa đông, cho phép các nhà giao dịch mua khí vào mùa hè, lưu trữ và bán ra khi nhu cầu tăng trong mùa đông.
Tuy nhiên, khoảng cách giá giữa hai mùa đã thu hẹp, thậm chí trong một số thời điểm của năm nay, giá khí đốt giao kỳ hạn mùa hè còn cao hơn giá hợp đồng mùa đông. Theo IEEFA, việc mua khí đốt để dự trữ đang trở thành một rủi ro tài chính thay vì chiến lược sinh lời.
Trước những sức ép này, một số chính phủ châu Âu đã triển khai các biện pháp can thiệp. Tháng 6, Chính phủ Hà Lan giải ngân tới 993 triệu Euro để hỗ trợ công ty khí đốt quốc doanh EBN xây dựng kho dự trữ. Đức yêu cầu doanh nghiệp nhập khẩu khí đốt quốc doanh SEFE dự trữ 8 terawatt-giờ khí đốt trước ngày 15/12. Trong khi đó, Tây Ban Nha đã tăng lượng LNG dự trữ tại các cảng nhập khẩu lên hơn 25%.
Dữ liệu về tiêu thụ cho thấy, lượng khí đốt EU sử dụng trong mùa đông đã giảm từ khoảng 222 tỷ mét khối trong giai đoạn 2021 - 2022 xuống còn 185 tỷ mét khối trong giai đoạn 2022 - 2023, do giá tăng mạnh và các biện pháp tiết kiệm khẩn cấp được triển khai. Tuy nhiên, mức tiêu thụ đã tăng trở lại, đạt khoảng 200 tỷ mét khối trong mỗi mùa đông của hai năm gần đây.
Theo IEEFA, diễn biến này cho thấy khả năng tiếp tục cắt giảm nhu cầu bằng những biện pháp đơn giản có thể đã đến giới hạn. Viện nghiên cứu cũng dẫn số liệu của Eurostat cho biết, trong bối cảnh lượng khí đốt nhập khẩu không thay đổi, khí đốt từ các kho dự trữ đã đáp ứng khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ mùa đông của EU năm ngoái, tăng từ mức 25% trong giai đoạn 2021 - 2022. Điều này cho thấy vai trò ngày càng lớn của các kho chứa trong việc bảo đảm nguồn cung, đồng thời làm gia tăng mức độ phụ thuộc của thị trường vào hoạt động dự trữ. Thay vì chi thêm tiền để xây dựng các kho chứa mới, IEEFA cảnh báo việc mở rộng hạ tầng lưu trữ khí đốt có nguy cơ kéo dài sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong nhiều thập kỷ.
Thay vào đó, tổ chức này kêu gọi EU đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo, máy bơm nhiệt, điện khí hóa công nghiệp và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Theo IEEFA, những giải pháp này có thể giúp hạn chế các đỉnh nhu cầu khí đốt vào mùa đông, giảm sức ép lên lượng dự trữ và hạn chế chi phí bổ sung nguồn cung trong những năm tới.
Trong bối cảnh giá khí đốt biến động và nguồn dự trữ chịu sức ép, EU đứng trước yêu cầu vừa bảo đảm nguồn cung trong mùa đông, vừa kiểm soát chi phí năng lượng. Theo IEEFA, bên cạnh các biện pháp ứng phó trước mắt, đẩy mạnh năng lượng tái tạo, điện khí hóa và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng sẽ góp phần giảm phụ thuộc vào kho dự trữ khí đốt, tăng khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng trước những biến động của thị trường.
