Hungary có cơ may thắng kiện EU vụ cấm khí đốt Nga

Liên minh châu Âu (EU) đã chính thức thông qua quy định cấm toàn bộ nhập khẩu khí đốt Nga vào cuối năm 2027. Khi quyết định được thông qua hồi cuối tháng 1, chỉ có Hungary và Slovakia bỏ phiếu phản đối. Tuy nhiên, do được xếp là biện pháp thương mại, lệnh cấm vẫn được thông qua theo cơ chế bỏ phiếu đa số đủ điều kiện.

Không chấp nhận kết quả này, Chính phủ Hungary của Thủ tướng Viktor Orban đã nộp đơn kiện EU lên Tòa án Công lý châu Âu (ECJ) ngày 2.2, cho rằng Brussels đã vi phạm các hiệp ước nền tảng của khối. Slovakia cũng tuyên bố theo bước Budapest.

Ngoại trưởng Hungary Peter Szijjarto cho biết, đơn kiện dựa trên 3 lập luận chính. Thứ nhất, lệnh cấm khí đốt Nga về bản chất là biện pháp trừng phạt, mà trừng phạt thì phải được toàn bộ 27 nước thành viên EU nhất trí.

Thứ hai, việc lựa chọn nguồn năng lượng là thẩm quyền của từng quốc gia, không phải của EU.

Thứ ba, quy định này đe dọa nghiêm trọng an ninh năng lượng của Hungary.

Hungary không xa lạ gì với các vụ kiện EU. Hiện có hàng chục vụ kiện do Budapest khởi xướng đang chờ ECJ phân xử. Dù trước đây Hungary thường thất bại nhưng một số chuyên gia pháp lý cho rằng, lần này cục diện có thể khác.

Học giả Viktor Szep - chuyên gia luật châu Âu tại Đại học Groningen (Hà Lan) - nhận định, đây là “một vụ kiện mà Hungary thực sự có cơ hội giành phần thắng”.

Điểm then chốt nằm ở câu hỏi tưởng như kỹ thuật: Lệnh cấm khí đốt Nga là biện pháp thương mại hay là trừng phạt đối ngoại “đội lốt” thương mại?

Nếu là trừng phạt, EU bắt buộc phải đạt đồng thuận tuyệt đối. Nhưng bằng cách xếp nó vào chính sách thương mại, Ủy ban châu Âu chỉ cần đa số đủ điều kiện để thông qua, qua đó vô hiệu hóa quyền phủ quyết của Hungary và Slovakia.

Theo ông Szep, EU đã phá vỡ thông lệ pháp lý lâu nay, bởi các gói trừng phạt với Nga hay các nước như Iran, Venezuela trước đây đều được thông qua bằng đồng thuận. “Rất khó để biện hộ cho Ủy ban châu Âu ở điểm này”, ông nói.

Về phần mình, phía EU cho rằng có sự khác biệt căn bản. Theo các chuyên gia năng lượng, trừng phạt thường mang tính tạm thời, có thể được gỡ bỏ khi nguyên nhân không còn. Trong khi đó, lệnh cấm khí đốt Nga được thiết kế để thay đổi lâu dài cấu trúc năng lượng châu Âu.

Ủy viên Năng lượng EU Dan Jorgensen từng tuyên bố thẳng thắn: Ngay cả khi hòa bình lập lại, EU cũng sẽ không mua khí đốt Nga nữa.

Một số nhà quan sát cho hay, EU cũng cố tình né nguy cơ bị Hungary phủ quyết. Thủ tướng Orban vốn duy trì quan hệ gần gũi với Tổng thống Nga Vladimir Putin và nhiều lần làm chậm hoặc chặn các biện pháp gây sức ép với Mátxcơva.

Quá trình xét xử tại ECJ có thể kéo dài nhiều năm. Ngay cả khi Hungary thắng, điều đó chưa chắc khiến lệnh cấm bị đảo ngược ngay lập tức. Tòa án châu Âu từng nhiều lần cho phép một biện pháp bị hủy về mặt pháp lý nhưng vẫn tiếp tục có hiệu lực để tránh xáo trộn kinh tế lớn.

Trong thời gian đó, các nước EU và doanh nghiệp năng lượng vẫn sẽ đẩy nhanh việc tìm nguồn cung thay thế, đầu tư hạ tầng mới và cắt dần phụ thuộc vào khí đốt Nga.

Trước mắt, quy định vẫn có hiệu lực: Đến cuối năm 2027, toàn bộ EU - bao gồm cả Hungary và Slovakia - phải dừng mua khí đốt Nga.