Diễn đàn ngăn chặn gian lận thương mại trên không gian mạng

Tại Diễn đàn, đại diện VCCI nhận xét, thương mại điện tử (TMĐT) đã, đang là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mở rộng cơ hội cho DN và người tiêu dùng (NTD). Tuy nhiên, mặt trái là tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng ngày càng diễn biến phức tạp. Nhiều đối tượng đã lợi dụng kẽ hở của TMĐT tử để gian dối, cung cấp sản phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ; gây thiệt hại cho DN chân chính, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng NTD.

Bà Lê Thị Hà (Trưởng phòng quản lý hoạt động TMĐT, Cục TMĐT và Kinh tế số, Bộ Công Thương) cho biết, chỉ trong năm 2025 đã phát hiện 47.800 sản phẩm có dấu hiệu hàng giả, hàng nhái, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tính đến 2/12/2025, cơ quan chức năng đã yêu cầu gỡ bỏ hơn 13.700 gian hàng vi phạm.

Theo bà Hà, với Luật TMĐT 2025 vừa được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ 1/7/2026, kỳ vọng vấn nạn trên sẽ được dẹp bỏ. Theo bà Hà, trong TMĐT, vấn đề cốt lõi là trả lời 3 câu hỏi của NTD: “Mua của ai?”, “Mua cái gì?”, “Chất lượng sản phẩm như thế nào?”. Để trả lời câu hỏi về danh tính, Luật TMĐT 2025 yêu cầu cơ chế định danh bắt buộc với người bán trên các nền tảng, ngăn chặn tình trạng các gian hàng giả mạo có thể tự ý thay đổi thông tin hoặc biến mất ngay sau khi thực hiện hành vi lừa đảo.

Hoạt động livestream bán hàng, vốn đang là mảnh đất màu mỡ cho hàng giả và thực phẩm chức năng kém chất lượng, cũng sẽ bị dẹp bỏ khi quy định mới yêu cầu nền tảng cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm xác thực danh tính người thực hiện livestream. Chỉ khi định danh được xác lập rõ ràng và có sự xác nhận từ chủ thể nền tảng, người livestream mới được phép hoạt động quảng bá, bán hàng. Đây là bước tiến quan trọng nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình, buộc những người xuất hiện trên màn hình phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về những gì họ tuyên bố.

Cùng với đó là việc siết chặt quản lý với các nền tảng TMĐT xuyên biên giới. Những sàn TMĐT sở hữu tên miền “.vn” hoặc có quy mô trên 100.000 người mua hàng sẽ buộc phải thành lập pháp nhân, văn phòng đại diện hoặc ủy quyền cho đại diện hợp pháp tại Việt Nam. “Quy định này không chỉ tạo ra sự bình đẳng giữa DN trong nước và quốc tế mà còn giúp các cơ quan quản lý có đầu mối trực tiếp để xử lý các vi phạm xuyên biên giới, vốn là bài toán khó giải trong nhiều năm qua”, bà Hà nói.

Tại sự kiện, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm (ATTP) TP HCM cho biết, trong lĩnh vực thực phẩm chức năng (TPCN), hiện nay Bộ Y tế đã yêu cầu các sản phẩm phải được sản xuất từ nhà máy đạt chuẩn GMP, nhưng thực tế vẫn tồn tại tình trạng DN đối phó bằng cách đăng ký một công thức nhưng sản xuất một kiểu khác. Một số DN lợi dụng hình thức “tự công bố” để đưa hàng kém chất lượng ra thị trường. Trong hồ sơ công bố, DN dùng “mẫu xịn” đi kiểm nghiệm để lấy kết quả “đẹp”, nhưng sản phẩm thực tế bán cho NTD lại không hề chứa các hoạt chất như cam kết.

Nhiều quảng cáo TPCN trên mạng hiện bị “thổi phồng” công dụng một cách vô tội vạ, thậm chí còn quảng cáo lố hơn cả thuốc chữa bệnh. Còn có những chiêu trò như “nhà tôi 3 đời chữa bệnh” hay mượn danh nghĩa bác sĩ, gia đình bác sĩ để tạo lòng tin. Để ngăn chặn điều này, quy định mới đã xác định rõ hai chủ thể phải chịu trách nhiệm là chủ sở hữu sản phẩm và các đơn vị truyền thông, người tham gia quảng cáo. "Các nghệ sĩ, người nổi tiếng phải có ý thức hơn khi quảng cáo sản phẩm sức khỏe; chỉ được nói đúng phạm vi nội dung đã được cơ quan y tế thẩm định”, bà Lan nhấn mạnh.

Để thực thi hiệu quả các quy định, bà Lan cho biết, một hệ thống quản lý dữ liệu liên thông dự kiến từ tháng 7/2026 sẽ kết nối dữ liệu giữa các đơn vị như Quản lý thị trường, Công an, Tài chính, Thuế, Hải quan để tạo nên một cơ chế giám sát toàn diện và tức thời. Thay vì chỉ dựa vào việc kiểm tra theo kế hoạch, nơi DN có thể chuẩn bị kỹ hồ sơ để đối phó, cơ quan chức năng sẽ đẩy mạnh hoạt động thanh, kiểm tra đột xuất dựa trên các dấu hiệu nghi ngờ và thực hiện hậu kiểm bằng cách lấy mẫu trực tiếp trên thị trường để xét nghiệm lại.

“Những nỗ lực về định danh số, siết chặt trách nhiệm quảng cáo nhằm kiến tạo hệ sinh thái TMĐT lành mạnh, nơi các DN chân chính được bảo vệ, sức khỏe của người dân được đặt lên hàng đầu. Trong tương lai gần, sự đồng bộ giữa Luật TMĐT và các quy định chuyên ngành y tế sẽ tạo ra một bộ lọc hiệu quả, dần loại bỏ những chủ thể trục lợi; làm sạch môi trường kinh doanh trên không gian mạng”, bà Lan nói.