Việc tắt hoàn toàn sóng 2G trên toàn quốc là bước đi nhằm giải phóng tài nguyên tần số cho các thế hệ mạng 4G, 5G, đồng thời góp phần khắc phục những lỗ hổng bảo mật của công nghệ cũ, trong đó có nguy cơ bị khai thác bởi các trạm phát sóng giả mạo để phát tán tin nhắn rác, tin nhắn lừa đảo.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng đặt ra những thách thức mới về an toàn thông tin, nhất là đối với người dân lần đầu tiếp cận điện thoại thông minh.
Trong khi người tiếp tục sử dụng điện thoại phổ thông hỗ trợ 4G ít phải đối mặt với một số nguy cơ liên quan đến cài đặt ứng dụng độc hại, những người chuyển từ điện thoại cơ bản sang smartphone chạy hệ điều hành Android hoặc iOS sẽ phải làm quen với môi trường số phức tạp hơn.
Đặc biệt, người cao tuổi, người lao động tự do và người dân ở khu vực nông thôn vốn quen với các thao tác nghe, gọi truyền thống có thể gặp khó khăn trong việc nhận diện đường link giả mạo, ứng dụng chứa mã độc và các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng.
Cảnh giác thủ đoạn mạo danh nhà mạng, chiếm đoạt tài khoản ngân hàng
Lợi dụng quá trình chuyển đổi từ điện thoại 2G sang smartphone, các đối tượng lừa đảo có thể mạo danh cán bộ cơ quan nhà nước, công an, ngân hàng hoặc nhân viên nhà mạng để tiếp cận người dân.
Thủ đoạn thường gặp là gọi điện hướng dẫn "cập nhật thông tin thuê bao 4G", "kích hoạt tài khoản định danh" nhằm tạo lòng tin, sau đó dẫn dụ nạn nhân truy cập đường link lạ hoặc cài đặt ứng dụng giả mạo.
Các ứng dụng này có thể chứa mã độc, cho phép đối tượng đánh cắp thông tin cá nhân, chiếm quyền điều khiển điện thoại từ xa và thực hiện các hành vi chiếm đoạt tiền trong tài khoản ngân hàng.
Đáng lo ngại, người mới sử dụng smartphone có thể chưa quen với việc kiểm tra nguồn gốc ứng dụng, nhận diện website giả mạo hoặc xác minh danh tính người gọi. Đây là những điểm yếu mà các đối tượng lừa đảo có thể khai thác để thao túng tâm lý, buộc nạn nhân thực hiện theo hướng dẫn.
Trước nguy cơ này, các công cụ hỗ trợ phòng, chống lừa đảo đã được phát triển, trong đó có ứng dụng nTrust của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, giúp người dùng kiểm tra, nhận diện các số điện thoại, tài khoản và website có dấu hiệu lừa đảo.
Tuy nhiên, việc sử dụng những công cụ này vẫn đòi hỏi người dùng phải có kiến thức và kỹ năng số nhất định.
Đối với người cao tuổi lần đầu sử dụng điện thoại thông minh, các thao tác như kiểm tra số tài khoản nghi vấn, xác minh đường link hoặc kích hoạt tính năng bảo mật có thể không dễ thực hiện.
Điều này cho thấy, việc chuyển đổi thiết bị cần đi đôi với hướng dẫn sử dụng an toàn, tránh để những người ít có kinh nghiệm công nghệ phải tự đối mặt với các nguy cơ lừa đảo ngày càng tinh vi.
Nhà mạng và gia đình cần tăng cường bảo vệ người dùng
Để hạn chế nguy cơ lừa đảo, việc bảo vệ người dân không thể chỉ dựa vào sự cảnh giác cá nhân hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào các ứng dụng bảo mật trên điện thoại.
Các doanh nghiệp viễn thông cần tăng cường đầu tư hệ thống bảo mật, sàng lọc thông tin độc hại ngay từ hạ tầng mạng, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng để phát hiện, ngăn chặn các cuộc gọi rác, tin nhắn lừa đảo.
Việc chia sẻ dữ liệu về những số điện thoại, tài khoản và địa chỉ có dấu hiệu lừa đảo cũng cần được đẩy mạnh, góp phần phát hiện và ngăn chặn các nguy cơ trước khi tiếp cận người dùng.
Bên cạnh trách nhiệm của nhà mạng, mỗi gia đình cần chủ động hỗ trợ người thân, đặc biệt là người cao tuổi, trong quá trình làm quen với smartphone.
Người thân nên trực tiếp hướng dẫn thiết lập các tính năng bảo mật, tắt khả năng cài đặt ứng dụng từ nguồn không xác định, đồng thời thường xuyên cập nhật và cảnh báo những thủ đoạn mạo danh mới.
Đặc biệt, cần hướng dẫn người mới sử dụng smartphone thận trọng trước các cuộc gọi tự xưng là nhân viên nhà mạng, công an hoặc ngân hàng yêu cầu cập nhật thông tin, truy cập đường link hay cài đặt ứng dụng lạ.
Việc chuyển đổi từ điện thoại 2G sang smartphone không chỉ là thay đổi thiết bị liên lạc mà còn đòi hỏi người dùng thích ứng với môi trường số có nhiều nguy cơ tiềm ẩn. Chủ động trang bị kỹ năng bảo mật, kết hợp các biện pháp phòng ngừa từ nhà mạng và sự hỗ trợ của gia đình là những yếu tố quan trọng để bảo vệ thông tin cá nhân và tài sản của người dân trong quá trình chuyển đổi công nghệ.
