Theo đó, từ 1/3/2026, quy định tại QCVN 85:2025/BNNMT, phương pháp đo độ khói khí thải với xe diesel được thực hiện theo chu trình gia tốc tự do. Một số phản ánh cho rằng việc yêu cầu đạp bàn đạp ga đến hết hành trình trong thời gian dưới 1 giây, đạt tốc độ lớn nhất của động cơ trong thời gian ngắn, có thể dẫn đến rủi ro hư hỏng cơ khí nghiêm trọng như cháy bạc biên, gãy tay biên, vỡ lốc máy, vỡ ống nước làm mát, gãy cánh quạt, đặc biệt với các xe đời cũ đã qua nhiều năm sử dụng. Một số đề xuất cho rằng chỉ đạp ga khoảng 1/2 hành trình (tương đương 2.000 - 3.000 vòng/phút) với xe thế hệ cũ.
Trước kiến nghị này, Cục Đăng kiểm cho biết, không có cơ sở kỹ thuật để chấp thuận do kiến nghị chưa phù hợp nguyên lý hoạt động của động cơ. Nguyên nhân là động cơ diesel kiểm soát vòng tua hoàn toàn bằng lượng nhiên liệu phun vào buồng đốt. Kiến nghị này là không có cơ sở khoa học, không có tiêu chuẩn quốc tế nào áp dụng.
Cục Đăng kiểm cho rằng một số ý kiến đang nhầm lẫn về mặt kỹ thuật giữa trạng thái có tải (lưu thông trên đường) và không tải (khi kiểm định). Thực tế khi xe chở hàng nặng, leo dốc (có tải), tài xế chỉ cần đạp 1/2 hành trình bàn đạp ga, bơm cao áp đã phải phun lượng nhiên liệu rất lớn vào buồng đốt để thắng lực cản. Đây chính là thời điểm động cơ xả ra nhiều khói đen nhất nhưng vòng tua máy chỉ tăng từ từ lên 2.000 - 3.000 vòng/phút.
Tuy nhiên, khi xe đỗ tại cơ sở đăng kiểm (trạng thái không tải, không gài số), động cơ không phải chịu lực cản. Nếu đăng kiểm viên chỉ đạp 1/2 hành trình ga, bơm cao áp chỉ cần cung cấp một lượng nhiên liệu rất nhỏ cũng đã dễ dàng đạt mức 2.000 - 3.000 vòng/phút. Lượng nhiên liệu nhỏ này cháy hoàn toàn và phát sinh lượng khói đen rất thấp.
“Nếu thực hiện theo kiến nghị trên, sẽ không bao giờ kích hoạt được trạng thái cung cấp nhiên liệu tối đa từ bơm cao áp, lượng khói đen sinh ra là sạch giả tạo, không phản ánh đúng thực tế phát thải của xe khi chịu tải nặng trên đường, không phát hiện ra trường hợp xe bị lỗi động cơ gây ra phát thải lớn nhất tại số vòng quay cao hơn. Bên cạnh đó việc giữ ga ổn định trong vòng tua này cũng rất khó, phụ thuộc vào thao tác của người thực hiện kiểm tra, dễ gây sai lệch kết quả kiểm tra giữa các lần đo, làm giảm tính khách quan, độ tin cậy của phép đo”, Cục Đăng kiểm nêu quan điểm.
Với kiến nghị về bỏ quy định yêu cầu chủ xe cam kết kiểm định khí thải, Cục Đăng kiểm cho biết, việc ký cam kết hoàn toàn mang tính tự nguyện của chủ xe, không phải yêu cầu bắt buộc.
Việc ký cam kết chỉ được áp dụng duy nhất trong trường hợp nghi ngờ số vòng quay thực tế của động cơ có thể vượt quá giới hạn thiết kế, trong khi cơ sở đăng kiểm chưa có đủ căn cứ để xác định chính xác giới hạn này.
Trong trường hợp đó, đăng kiểm viên phải giải thích rõ tình trạng kỹ thuật để chủ xe đưa phương tiện đi kiểm tra, điều chỉnh bộ điều tốc. Nếu chủ xe vẫn đề nghị thực hiện kiểm định khí thải và tự nguyện ký cam kết, cơ sở đăng kiểm mới tiếp tục thực hiện phép đo.
Ngược lại, nếu có căn cứ cho thấy vòng quay thực tế của động cơ vượt quá giới hạn thiết kế, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối kiểm định khí thải, kể cả khi chủ xe đề nghị ký cam kết.
“Bản cam kết thực chất là một thông báo xác nhận tình trạng kỹ thuật giữa cơ sở đăng kiểm và chủ xe, áp dụng với những phương tiện đã cũ, hệ thống điều tốc có dấu hiệu hoạt động không ổn định hoặc không có dữ liệu kỹ thuật từ nhà sản xuất. Đây là động thái nhằm minh bạch hóa các rủi ro kỹ thuật tiềm ẩn, khi đăng kiểm viên đã giải thích rõ cho chủ xe trước khi thực hiện phép thử bắt buộc”, đại diện Cục Đăng kiểm thông tin.
Tại Hội nghị, một chuyên gia nêu ý kiến: “Bài kiểm tra gia tốc tự do thực tế chỉ ở mức tương đối khắc nghiệt, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với điều kiện vận hành thực tế của phương tiện khi chở tải hoặc di chuyển trên đường xấu. Nếu động cơ không chịu được phép thử này thì rất có thể khi vận hành ngoài thực tế sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn hơn”.
