Nguy cơ thuốc lá điện tử xâm nhập học đường không còn giới hạn ở khu vực đô thị
- Sau khi sáp nhập, TP. Bắc Ninh có quy mô mạng lưới trường học mở rộng, trong đó có một số trường học ở khu vực miền núi và vùng khó khăn. Theo ông, điều này tác động như thế nào đến công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử trong trường học?
Ông Nguyễn Vinh Thanh: Sau khi thực hiện sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp, TP. Bắc Ninh hiện có 99 xã, phường trong đó có 31 xã có đồng báo dân tộc thiểu số và xã miền núi khó khăn. Bắc Ninh trở thành một trong những địa phương có quy mô giáo dục lớn của cả nước với trên 1.214 cơ sở giáo dục (sau thực hiện sắp xếp các cơ sở giáo dục hiện nay 669 cơ sở ) và gần 900.000 học sinh. Đây cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử.
Ở một số địa bàn miền núi, vùng còn khó khăn, các trường học và điểm trường cũng như dân cư phân bố không tập trung, địa bàn rộng dẫn đến điều kiện tiếp cận thông tin của học sinh và phụ huynh chưa đồng đều, phong tục tập quán còn lạc hậu, rượu và thuốc lá vẫn là phương tiện tiếp khách của đồng bào trong dịp Tết, lễ hội, cưới hỏi… Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên, nhân viên phụ trách công tác y tế trường học và tư vấn học đường còn mỏng. Trong khi đó, thuốc lá điện tử lại được quảng cáo dưới nhiều hình thức trên mạng xã hội, mẫu mã bắt mắt, dễ khiến học sinh tò mò, thử nghiệm. Với đặc điểm, điều kiện khó khăn trên đặt ra không ít khó khăn, thách thức đối với ngành giáo dục trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử.
Trước thực tế đó, Sở GD&ĐT TP. Bắc Ninh xác định công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá phải được triển khai đồng bộ, không để có khoảng trống sau sáp nhập. Đặc biệt Sở GD&ĐT đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường quán triệt, phổ biến, truyền thông về Luật và các quy định phòng, chống tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tới toàn bộ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh sinh viên (HSSV) nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá đối với người sử dụng; chỉ đạo lồng ghép nội dung giáo dục trong các hoạt động chính khóa, ngoại khóa; chỉ đạo xây dựng môi trường học đường không khói thuốc và phối hợp chặt chẽ với ngành Y tế, Công an, gia đình, chính quyền địa phương để phòng ngừa từ sớm.
- Vậy đối với trường học tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, công tác tuyên truyền, kiểm soát thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử có những thuận lợi và khó khăn gì so với khu vực đô thị, khu công nghiệp, thưa ông?
Ông Nguyễn Vinh Thanh: Mỗi khu vực đều có những thuận lợi và khó khăn riêng. Ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, quy mô trường lớp và số lượng học sinh thường không quá lớn. Mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương khá gắn bó. Đây là thuận lợi để giáo viên nắm bắt tâm lý học sinh, phối hợp với phụ huynh trong giáo dục, quản lý và phòng ngừa từ sớm.
Tuy nhiên, điều kiện tiếp cận thông tin, các hoạt động truyền thông và giáo dục kỹ năng chưa đồng đều. Một số trường còn thiếu nhân lực chuyên trách về y tế trường học, tư vấn tâm lý. Trong khi đó, thuốc lá điện tử có thể được mua bán qua mạng xã hội và các nền tảng thương mại điện tử, khiến học sinh ở bất kỳ địa bàn nào cũng có nguy cơ tiếp cận.
Đối với khu vực đô thị, khu công nghiệp, học sinh có điều kiện tiếp cận công nghệ, mạng xã hội và các xu hướng mới nhanh hơn nên nguy cơ chịu tác động từ các hình thức quảng cáo, lôi kéo sử dụng thuốc lá điện tử cũng cao hơn. Vì vậy, ngành Giáo dục TP. Bắc Ninh xác định sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tăng cường truyền thông, giáo dục kỹ năng từ chối, xây dựng môi trường học đường không khói thuốc. Đồng thời, phát huy vai trò phối hợp giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương trong quản lý, bảo vệ học sinh trước nguy cơ sử dụng thuốc lá và thuốc lá điện tử.
Chưa ghi nhận tình trạng sử dụng phổ biến, nhưng không thể chủ quan
- Thuốc lá điện tử đang có xu hướng len lỏi vào học đường với nhiều hình thức ngụy trang, quảng cáo trên mạng xã hội. Sở GD&ĐT TP đánh giá thực trạng này trên địa bàn hiện nay ra sao và đâu là những thách thức lớn nhất trong công tác phòng ngừa?
Ông Nguyễn Vinh Thanh: Thuốc lá điện tử hiện là một trong những nguy cơ đáng lo ngại đối với học sinh. Qua công tác nắm tình hình và theo dõi tại các cơ sở giáo dục, chúng tôi nhận thấy trên địa bàn chưa ghi nhận tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử phổ biến trong học sinh. Tuy nhiên, nguy cơ xâm nhập là hiện hữu và có xu hướng ngày càng tinh vi.
Các sản phẩm thuốc lá điện tử thường được thiết kế với mẫu mã bắt mắt, nhiều hương vị hấp dẫn, có thể ngụy trang dưới dạng những vật dụng thông thường. Đặc biệt, hoạt động quảng cáo, giới thiệu và mua bán chủ yếu diễn ra trên mạng xã hội, các nền tảng trực tuyến nên rất khó kiểm soát. Trong khi đó, học sinh là nhóm thường xuyên sử dụng internet và dễ bị tác động bởi những thông tin sai lệch.
Thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở việc phát hiện, kiểm soát nguồn cung, ngăn chặn hành vi sử dụng và mua bán thuốc lá điện tử trong học sinh mà còn là làm thế nào để các em nhận thức đúng về tác hại của sản phẩm này, không bị lôi kéo bởi tâm lý tò mò hoặc chạy theo xu hướng.
Công tác phòng ngừa cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Nếu chỉ riêng ngành Giáo dục thì rất khó kiểm soát các nguồn cung và hoạt động quảng bá thuốc lá điện tử trên không gian mạng. Vì vậy, Sở đã và đang chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường tuyên truyền, lồng ghép giáo dục về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử trong các hoạt động giáo dục; phối hợp với ngành Y tế, Công an, chính quyền địa phương và phụ huynh để kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý các trường hợp vi phạm.
Quan điểm của chúng tôi là lấy phòng ngừa làm chính, phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và không để thuốc lá điện tử có cơ hội len lỏi vào môi trường học đường.
Trang bị kỹ năng để học sinh nói không với thuốc lá từ sớm
- Để nâng cao hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhất là thuốc lá điện tử, ngành Giáo dục TP. Bắc Ninh đang tập trung vào những giải pháp nào nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ giữa khu vực đô thị, nông thôn và miền núi, thưa ông?
Ông Nguyễn Vinh Thanh: Ngành Giáo dục Bắc Ninh xác định phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử, là một trong những nội dung quan trọng trong xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh.
Trước hết, Sở tiếp tục tăng cường chỉ đạo, quán triệt và triển khai nghiêm các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các văn bản chỉ đạo của Trung ương, của thành phố đến 100% cơ sở giáo dục.
Cùng với đó là đổi mới hình thức truyền thông theo hướng gần gũi với học sinh, tăng cường tuyên truyền về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng thông qua các giờ học, hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt dưới cờ, cuộc thi tìm hiểu pháp luật và các kênh truyền thông của nhà trường.
Chúng tôi cũng chú trọng phát huy vai trò của giáo viên, nhân viên y tế trường học, tư vấn học đường, tổ chức Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên và đặc biệt là sự phối hợp của cha mẹ học sinh trong việc phát hiện sớm, tư vấn, ngăn ngừa học sinh sử dụng thuốc lá. Bên cạnh đó, Sở tiếp tục phối hợp với ngành Y tế, Công an và chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá tại cơ sở giáo dục, nhất là những nguy cơ liên quan đến thuốc lá điện tử trên không gian mạng.
Các giải pháp phải được triển khai thống nhất, đồng bộ và phù hợp với điều kiện từng địa bàn, bảo đảm học sinh ở khu vực đô thị, nông thôn hay miền núi đều được tiếp cận hoạt động tuyên truyền, giáo dục và phòng ngừa.
Chúng tôi xác định không chỉ xử lý khi có vi phạm mà quan trọng hơn là trang bị cho học sinh kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh để nói không với thuốc lá ngay từ khi chưa sử dụng.
- Ngoài nỗ lực của ngành Giáo dục, theo ông, gia đình, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng cần phối hợp như thế nào để ngăn chặn hiệu quả thuốc lá điện tử xâm nhập học đường?
Ông Nguyễn Vinh Thanh: Thuốc lá điện tử là vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng nỗ lực của ngành Giáo dục. Muốn ngăn chặn hiệu quả nguy cơ xâm nhập vào học đường, cần có sự phối hợp thường xuyên, chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng.
Gia đình là tuyến phòng ngừa đầu tiên và rất quan trọng. Cha mẹ cần quan tâm, đồng hành với con, thường xuyên trao đổi, định hướng kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường để phối hợp với nhà trường giáo dục, hỗ trợ các em.
Đối với chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng, cần tăng cường quản lý, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi quảng cáo, kinh doanh, vận chuyển, mua, bán thuốc lá điện tử trái quy định, nhất là trên môi trường mạng và tại khu vực xung quanh trường học. Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông trong cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức của người dân.
Về phía ngành Giáo dục, chúng tôi tiếp tục xây dựng môi trường học đường không khói thuốc, tăng cường giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng từ chối và nâng cao nhận thức cho học sinh. Trong đó, giáo viên, nhân viên y tế trường học, tổ chức Đoàn, Đội và bộ phận tư vấn học đường có vai trò quan trọng trong phát hiện, tư vấn và phòng ngừa từ sớm.
Tôi tin rằng, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội, cùng ý thức tự bảo vệ của mỗi học sinh, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá sẽ đạt hiệu quả bền vững, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, văn minh và khỏe mạnh.
- Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!
