Ô nhiễm không khí gia tăng, dùng vệ tinh, drone giám sát “điểm nóng”

Triển khai loạt giải pháp công nghệ để chống ô nhiễm

Sáng 8.1, Hà Nội ghi nhận tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng khi nhiều trạm quan trắc cho thấy chỉ số chất lượng không khí (AQI) ở ngưỡng xấu.

Theo Trung tâm quan trắc môi trường miền Bắc, vào lúc 8h00, trạm đo tại 556 Nguyễn Văn Cừ ghi nhận AQI ở mức 157 - thuộc ngưỡng xấu. Trạm Đại học Bách Khoa, cổng Parabol đường Giải Phóng có chỉ số AQI lên tới 181, trong khi trạm Công viên Nhân Chính - Khuất Duy Tiến cũng ở mức 159, đều nằm trong nhóm cảnh báo đỏ.

Với mức AQI này, không khí được đánh giá gây hại cho toàn bộ dân số, đặc biệt là nhóm nhạy cảm như trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh hô hấp và tim mạch. Các chuyên gia khuyến cáo người dân hạn chế tối đa các hoạt động ngoài trời, đóng kín cửa khi không cần thiết, sử dụng khẩu trang chuyên dụng có khả năng lọc bụi mịn PM2.5 khi di chuyển.

Tình trạng ô nhiễm không khí xuất hiện khá rõ trong buổi sáng, cho thấy khả năng phát tán và tích tụ chất ô nhiễm đang ở mức cao và chất lượng không khí tại Hà Nội được dự báo khó cải thiện trong ngày, thậm chí có thể tiếp tục diễn biến xấu trong những ngày tới.

Tại hội thảo "Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và hành động", ông Vũ Hữu Liêm, Giám đốc Trung tâm Giám sát nông nghiệp, tài nguyên và môi trường - Cục Viễn thám quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, trước tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng, nhất là vào những tháng cuối năm, các chuyên gia của Cục Viễn thám quốc gia đã triển khai loạt giải pháp công nghệ nhằm giám sát, cảnh báo sớm và hỗ trợ phản ứng nhanh với các nguồn phát thải trên địa bàn Hà Nội.

Theo ông Liêm, 2 nhóm công nghệ chủ lực đang được vận hành song song. Thứ nhất là ứng dụng ảnh vệ tinh độ phân giải cao và siêu cao, cho phép bao quát toàn bộ thành phố, theo dõi các khu vực xây dựng, làng nghề và phát hiện những dấu hiệu phát thải như ống khói hay điểm đốt mở. Đáng chú ý, công nghệ viễn thám hiện nay đã đạt độ chính xác đủ đáp ứng yêu cầu quản lý cấp địa phương, với khả năng phân tích các ô lưới mặt đất khoảng 3km.

Thứ hai, thiết bị bay không người lái (Drone) Matrice 300 RTK được sử dụng để giám sát chi tiết và xử lý các tình huống phát sinh theo thời gian thực. Drone giúp ghi nhận hình ảnh cận cảnh tại các “điểm nóng” như đốt rác, đốt rơm rạ hay phát thải cục bộ, cung cấp dữ liệu trực tiếp phục vụ công tác kiểm tra, xử lý.

Ông Liêm nhấn mạnh mục tiêu lâu dài của chương trình là xây dựng hệ thống cảnh báo sớm ô nhiễm không khí ở Hà Nội. Việc tích hợp dữ liệu vệ tinh, drone với hệ thống camera giao thông hiện có để hình thành bản đồ ô nhiễm thời gian thực, giúp cơ quan quản lý chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa.

Đến 2030, Hà Nội đặt mục tiêu giảm 20% nồng độ bụi PM2.5

Ông Trương Mạnh Tuấn - Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho biết, ô nhiễm không khí hiện nay tập trung chủ yếu tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, đặc biệt nghiêm trọng vào mùa khô với nồng độ bụi mịn PM2.5 thường xuyên vượt ngưỡng.

Trước thực trạng này, Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng nhằm đảo ngược xu thế ô nhiễm.

Đến năm 2030, Hà Nội đặt mục tiêu giảm 20% nồng độ bụi PM2.5 trung bình năm so với mức đo năm 2024, đưa chỉ số này xuống dưới 40µg/m³. Các tỉnh vệ tinh như Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh… cũng phấn đấu giảm trên 10%. Đồng thời, tỉ lệ ngày có chất lượng không khí tốt và trung bình tại Hà Nội được nâng lên tối thiểu 80%.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Kế hoạch hành động quốc gia đưa ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm, bao gồm: Hoàn thiện thể chế, chính sách. Kiểm soát nguồn thải công nghiệp, quản lý giao thông. Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ. Huy động nguồn lực và hợp tác. Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ.

Trong đó, theo ông Trương Mạnh Tuấn, 2 nhóm giải pháp được đặc biệt chú trọng là giao thông và xây dựng, những lĩnh vực đóng góp tỉ trọng lớn vào phát thải bụi mịn và khí ô nhiễm tại các đô thị lớn.

Một trong những dự án ưu tiên là thí điểm xây dựng vùng phát thải thấp (Low Emission Zone - LEZ) tại Hà Nội và TP.HCM. Tại các khu vực này, phương tiện giao thông và các nguồn phát sinh ô nhiễm sẽ bị kiểm soát chặt chẽ hơn, song song với việc triển khai các chính sách ưu đãi để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch.

Hà Nội cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 200 công trình xanh; thí điểm công nghệ phun sương giảm bụi tại các khu vực trọng điểm như công trường xây dựng, trục giao thông lớn.

“Chúng ta hướng tới quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ đo đạc chính xác. Khi dữ liệu phản ánh đúng thực tế, các giải pháp mới có thể “đánh trúng, đánh đúng” vào những điểm nóng ô nhiễm lớn”, ông Tuấn nhấn mạnh.