Ăn Tết thả ga nhưng đừng "rước hoạ" vào người

Theo PGS.TS.BS Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy, ngộ độc thực phẩm là tình trạng bệnh xuất hiện sau khi ăn hoặc uống phải thực phẩm/nước uống bị nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, hoặc chứa độc tố/chất gây hại (do thực phẩm hư, bảo quản sai, chế biến không đảm bảo). Biểu hiện thường gặp nhất là rối loạn tiêu hóa (đau bụng, nôn, tiêu chảy), đôi khi có kèm sốt và mệt.

Dịp Tết, ngộ độc thực phẩm thường gặp hơn ngày thường do nhiều nguyên nhân quen thuộc trong sinh hoạt như lượng thức ăn được chế biến nhiều, sử dụng trong nhiều ngày, nếu bảo quản không đúng cách sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc sinh độc tố. Các buổi tiệc đông người cũng tiềm ẩn rủi ro khi chỉ một món ăn không bảo đảm an toàn có thể khiến nhiều người cùng mắc.

Bên cạnh đó, nhu cầu sử dụng thực phẩm chế biến sẵn hoặc ăn ngoài tăng cao trong khi điều kiện vệ sinh, quy trình bảo quản khó được kiểm soát chặt chẽ. Tình trạng mệt mỏi, thiếu ngủ, sử dụng rượu bia trong những ngày Tết cũng khiến cơ thể dễ mất nước, làm triệu chứng trở nên nặng hơn.

Bác sĩ Lê Quốc Hùng khẳng định, không có món ăn nào “tự nhiên độc”, nguy cơ chủ yếu xuất phát từ khâu chế biến và bảo quản không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Trong dịp Tết, một số nhóm thực phẩm dễ tiềm ẩn rủi ro nếu không được xử lý đúng cách. Cụ thể là các món ăn đã nấu chín nhưng để ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài, bày bàn nhiều giờ hoặc được sử dụng lại nhưng hâm nóng không kỹ. Nhóm thực phẩm như thịt, gia cầm, trứng, hải sản nếu không tươi, rã đông sai cách hoặc chưa được nấu chín hoàn toàn cũng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Bên cạnh đó, các món nguội, gỏi, rau sống, nước đá, nước uống không bảo đảm vệ sinh; bánh, sữa và thực phẩm chế biến sẵn quá hạn sử dụng hoặc bảo quản sai nhiệt độ đều có thể trở thành nguồn gây ngộ độc. Đối với thực phẩm đóng hộp, đóng gói có dấu hiệu bất thường như phồng, rò rỉ, có mùi lạ, người dân tuyệt đối không sử dụng. Nguyên tắc cần tuân thủ là “thấy bất thường thì bỏ” để bảo đảm an toàn cho sức khỏe.

Nhận biết sớm, xử trí đúng và phòng ngừa hiệu quả

Theo bác sĩ Hùng, nếu không may bị ngộ độc thực phẩm, thời gian khởi phát không cố định, thường thì các triệu chứng xuất hiện sau vài giờ, tuy nhiên cũng có khi kéo dài tới 1–2 ngày sau khi ăn. Vì vậy, khi có triệu chứng, nên nhớ lại các bữa ăn trong 1–2 ngày gần đây, đặc biệt là món ăn dùng chung.

Những triệu chứng chung, sớm và thường gặp nhất gồm: đau bụng (âm ỉ hoặc quặn từng cơn); buồn nôn, nôn; tiêu chảy; có thể sốt, ớn lạnh, mệt lả, đau đầu. Một dấu hiệu gợi ý rất rõ ràng là nhiều người cùng ăn một món/bữa rồi cùng có triệu chứng giống nhau trong khoảng thời gian gần nhau.

Với trường hợp triệu chứng nhẹ, người bệnh tỉnh táo, uống được và chưa có dấu hiệu cảnh báo nặng, có thể theo dõi tại nhà. Bù nước là ưu tiên số 1, uống nước ấm, nước cháo loãng, oresol (nếu có). Uống từng ngụm nhỏ, chia nhiều lần, nhất là khi còn buồn nôn; Ăn uống nhẹ nhàng: Khi đỡ nôn: cháo, súp, thức ăn mềm, dễ tiêu. Tránh đồ nhiều dầu mỡ, cay nóng, rượu bia; Theo dõi sát 3 điểm: Số lần nôn/tiêu chảy có giảm không? Nước uống vào giữ được không? Có dấu hiệu mất nước không (khát nhiều, khô môi, tiểu ít, mệt lả)?; Tránh tự “đè triệu chứng” khi chưa rõ mức độ: Không tự ý dùng thuốc khi có sốt cao, đau bụng tăng, tiêu chảy nhiều hoặc nghi nhiễm khuẩn nặng. Nếu cần dùng thuốc gì, nên trao đổi bác sĩ/dược sĩ, đặc biệt ở trẻ em, người già, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền mãn tính.

PGS. TS BS Lê Quốc Hùng khẳng định, đa số các trường hợp ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết hoàn toàn có thể phòng tránh và xử trí hiệu quả nếu người dân nhận biết sớm dấu hiệu, xử trí đúng ngay từ đầu và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa trong sinh hoạt hằng ngày. Theo đó, để bảo đảm an toàn thực phẩm, mỗi gia đình cần thực hiện nghiêm 5 nguyên tắc: giữ sạch (rửa tay, vệ sinh bếp và dụng cụ); tách riêng thực phẩm sống và chín; nấu chín kỹ, nhất là thịt, trứng, hải sản; bảo quản đúng nhiệt độ, không để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng quá lâu, bảo quản kịp thời trong tủ lạnh và hâm nóng kỹ trước khi ăn lại; lựa chọn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, không dùng thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng.

Khi nghi ngờ một món ăn gây ngộ độc, cần ngừng sử dụng ngay, ghi lại các món đã ăn, thời gian ăn và thời điểm xuất hiện triệu chứng để cung cấp cho nhân viên y tế; nếu còn mẫu thực phẩm, có thể bảo quản lạnh để hỗ trợ xác định nguyên nhân. Trường hợp nhiều người cùng có triệu chứng, cần liên hệ sớm cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn và xử trí kịp thời.