Ung thư đường tiêu hóa là một ung thư phổ biến, có tỉ lệ tử vong cao. Theo Globocan 2022, tại Việt Nam, ung thư đại trực tràng đứng top 4, ung thư dạ dày đứng top 5 trong các bệnh ung thư mắc nhiều nhất (số liệu cả 2 giới). Theo các chuyên gia, việc chẩn đoán, điều trị ung thư đường tiêu hóa ở giai đoạn đầu nâng tỉ lệ sống trên 5 năm lên tới 90%.
Tại hội thảo về ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến trong nội soi tiêu hóa do hệ thống y tế Thu Cúc tổ chức chiều 22.3, các chuyên gia nhấn mạnh nội soi tiêu hóa đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ nhờ trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ hình ảnh độ phân giải cao, mở ra khả năng phát hiện ung thư từ rất sớm – thậm chí ở cấp độ tổn thương vi thể.
Giảm nguy cơ bỏ sót tổn thương nhờ ứng dụng AI
Theo Thầy thuốc Ưu tú, PGS.TS Vũ Văn Khiên – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam, một trong những nỗi lo lớn nhất của nội soi tiêu hóa là bỏ sót tổn thương, đặc biệt là ung thư. Thực tế, ung thư đường tiêu hóa có thể bị “bỏ qua” nếu không được phát hiện trong vòng 3 năm sau lần nội soi trước đó.
"Tỉ lệ bỏ sót không hề nhỏ: ung thư tiêu hóa trên dao động từ 6–11,3%, trong khi polyp đại trực tràng có thể bị bỏ sót tới 20–47%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tổn thương nhỏ, vị trí khuất, chất lượng chuẩn bị chưa tốt và kinh nghiệm của bác sĩ" - PGS Khiên nói.
Đáng chú ý, tỉ lệ phát hiện polyp (ADR) có liên quan trực tiếp đến nguy cơ ung thư: cứ tăng 1% ADR sẽ giúp giảm 3% nguy cơ ung thư đại trực tràng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng nội soi.
Theo PGS Khiên, sự xuất hiện của AI đang tạo ra bước ngoặt trong nội soi tiêu hóa. Theo các báo cáo, AI đảm nhiệm 3 vai trò chính: phát hiện tổn thương (CADe), hỗ trợ chẩn đoán (CADx) và kiểm soát chất lượng (CAQ).
Trong đó, hệ thống CADe có khả năng phát hiện polyp và tổn thương sớm, giúp tăng tỉ lệ ADR khoảng 10%, qua đó giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng. AI cũng cho thấy độ nhạy cao hơn cả bác sĩ trong phát hiện ung thư sớm thực quản, đồng thời hỗ trợ đánh giá mức độ xâm lấn chính xác hơn.
Ở ung thư dạ dày, AI có thể đạt độ nhạy tới trên 90% trong phát hiện tổn thương qua phân tích hình ảnh nội soi. Không chỉ phát hiện, AI còn giúp phân loại tổn thương, định hướng sinh thiết, góp phần cá thể hóa điều trị.
AI nhận diện đúng các mốc giải phẫu với độ chính xác trung bình 95,32%
Theo BS Nguyễn Phúc Bình - Viện Nghiên cứu & Đào tạo tiêu hóa, gan mật, hệ thống nội soi có hỗ trợ AI đã được thử nghiệm lâm sàng tại Việt Nam với thiết kế ngẫu nhiên có đối chứng.
"Kết quả cho thấy, AI nhận diện đúng các mốc giải phẫu với độ chính xác trung bình 95,32%. Đặc biệt, hệ thống đạt độ chính xác 100% trong phát hiện ung thư thực quản và ung thư dạ dày trong mẫu nghiên cứu.
AI cũng có khả năng phát hiện các tổn thương rất nhỏ dưới 1 cm – điều mà nội soi truyền thống dễ bỏ sót. Tuy nhiên, nghiên cứu chưa ghi nhận sự khác biệt rõ rệt về tỉ lệ phát hiện tổn thương giữa nhóm có AI và không AI" - bác sĩ Nguyễn Phúc Bình cho biết.
Theo bác sĩ, một hạn chế đáng lưu ý là tình trạng dương tính giả, thường gặp ở các vùng có bọt, máu, nếp niêm mạc hoặc hình ảnh lóa sáng, có thể gây nhiễu trong quá trình nội soi.
Các chuyên gia nhận định, để AI thực sự phát huy hiệu quả trong nội soi tiêu hóa tại Việt Nam, cần giải quyết nhiều thách thức như thiếu cơ sở dữ liệu chuẩn hóa, hạn chế về hạ tầng công nghệ và nhân lực chuyên sâu.
Bên cạnh đó, vấn đề pháp lý, đạo đức và hướng dẫn sử dụng AI trong y tế cũng cần được hoàn thiện để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong thực hành lâm sàng.
Tại hội thảo, Hệ thống Y tế Thu Cúc TCI đã công bố công nghệ nội soi siêu phóng đại Endocyto 520x - được coi là chuẩn mực mới trong chẩn đoán sớm ung thư tiêu hóa.
