Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 23.3.2026 phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030”.
Nhiều năm qua, những vấn đề liên quan đến trẻ em trên không gian mạng đã trở nên nhức nhối với cả xã hội.
Theo thống kê, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, đã xảy ra hàng chục vụ việc trẻ em, thanh thiếu niên bị lừa đảo, xâm hại hoặc dụ dỗ qua không gian mạng.
Sự nguy hiểm khó lường
Tháng 11.2025, Cục A05 đã phối hợp với Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cùng sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế đã triển khai hoạt động tham vấn và lấy ý kiến gần 2.800 trẻ em tại 16 tỉnh, thành phố.
Khảo sát ghi nhận 47,9% trẻ em sử dụng Internet từ 1-3 giờ mỗi ngày, 18,8% trẻ từ 4-6 giờ và có trường hợp vượt 10 giờ. Đáng chú ý, toàn bộ trẻ tham gia khảo sát đều từng gặp ít nhất một rủi ro trên không gian mạng.
Mức độ sử dụng lớn kéo theo nhiều nguy cơ khác nhau. Một trong những hình thức đáng lưu ý là các hành vi tiếp cận, dụ dỗ qua mạng xã hội.
Đối tượng thường xây dựng mối quan hệ với trẻ, khai thác thông tin cá nhân, sau đó dẫn dắt sang các tương tác riêng tư hoặc hẹn gặp ngoài đời.
Song song đó, nguy cơ lạm dụng trẻ em trên môi trường mạng cũng gia tăng. Hình thức phổ biến gồm dụ dỗ gửi hình ảnh cá nhân, tống tiền hoặc ép buộc thực hiện các hành vi nhạy cảm.
Một yếu tố khác được ghi nhận là sự tồn tại của các hội nhóm trên mạng xã hội với nội dung tiêu cực. Trẻ em có thể bị lôi kéo tham gia các nhóm chơi game, cá cược, thậm chí các hoạt động vi phạm pháp luật.
Mở rộng hơn, một thống kê khác của Viện Sức khỏe tâm thần quốc gia cho thấy, hơn 51% người trẻ từ 10-24 tuổi sử dụng Internet trên 3 giờ mỗi ngày, trong đó có trường hợp lên tới 15 giờ.
Thiết bị truy cập chủ yếu là điện thoại thông minh, chiếm hơn 98%. Tỉ lệ nghiện Internet trong nhóm nghiên cứu theo tiêu chuẩn lâm sàng lên tới 43,1%, phản ánh mức độ phụ thuộc ngày càng lớn.
Từ nghiện đến hành vi lệch chuẩn
Theo thông tin từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - Bộ Công An, trong 9 tháng đầu năm 2025, đã có đến 22.200 lượt phản ánh về lừa đảo trực tuyến, trong đó chủ yếu nhắm đến học sinh, sinh viên ở độ tuổi từ 14-22 tuổi.
Năm 2024, Việt Nam ghi nhận 381 vụ xâm hại tình dục qua mạng, chủ yếu bắt nguồn từ việc khai thác thông tin cá nhân trên Facebook và Zalo.
Năm 2025, các vụ thao túng và lạm dụng xuyên biên giới qua TikTok và Instagram tăng hơn 30% so với năm 2024, nhiều đối tượng còn sử dụng AI để cá nhân hóa nội dung dụ dỗ và thao túng tâm lý nạn nhân.
Bên cạnh đó, còn rất nhiều trường hợp trẻ em "sa bẫy" vào hội nhóm cờ bạc online, nghiện game, thường xuyên bỏ học, ngồi thâu đêm suốt sáng ở các quán net.
Phóng viên đã có cuộc trò chuyện với hàng chục trẻ vị thành niên ở các trường nội trú, trường giáo dưỡng trở nên trượt dài vì internet.
Trường hợp của Lương Văn Khánh (tên nhân vật được thay đổi, sinh năm 2007) - sống và học tập trong trường nội trú dành cho trẻ đặc biệt đã 3 năm - phản ánh quá trình chuyển từ sử dụng mạng xã hội sang nghiện cờ bạc online.
Khánh cho biết: “Con bắt đầu dùng điện thoại từ rất sớm. Trên mạng có nhiều nội dung liên kết, bạn bè rủ tham gia các nhóm chơi game. Sau đó, con chuyển sang chơi tài xỉu. Ban đầu chỉ vài chục nghìn nhưng khi thắng lớn thì con tiếp tục chơi. Khi thua, con vay mượn và lấy tiền của gia đình để trả”.
Khoản nợ tích lũy lên tới 100 triệu đồng khi em vẫn đang học phổ thông.
Theo giáo viên tại cơ sở nội trú, khoảng một nửa học sinh có liên quan đến nghiện game hoặc cờ bạc trực tuyến. Độ tuổi bắt đầu có xu hướng giảm, xuất hiện ở nhóm 10-11 tuổi. Các biểu hiện phổ biến gồm mất tập trung, giảm khả năng kiểm soát hành vi và phụ thuộc vào thiết bị điện tử.
Lê Văn Thắng (18 tuổi) mô tả trạng thái lệ thuộc kéo dài: “Thời gian đầu vào trường, con luôn có cảm giác như đang cầm điện thoại, đang chơi game”.
Theo giáo viên, đây là biểu hiện của việc não bộ đã quen với kích thích liên tục từ môi trường số, dẫn đến khó thích nghi với nhịp sinh hoạt bình thường.
Không chỉ dừng ở nghiện, môi trường mạng còn đóng vai trò trung gian dẫn đến các hành vi khác. Một số học sinh cho hay, tham gia các nhóm bạn trên mạng, từ đó tiếp cận các hoạt động như đua xe, hút thuốc lá điện tử hoặc cá cược.
Quá trình này diễn ra theo chuỗi hành động tiếp nối nhau, từ tiếp cận nội dung, tham gia nhóm, đến thử nghiệm hành vi và cuối cùng là lệ thuộc.
Dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Thanh thiếu niên Việt Nam năm 2024 cho thấy, gần 65% học sinh trung học chơi game thường xuyên, trong đó khoảng 25% có dấu hiệu nghiện rõ rệt.
Các biểu hiện bao gồm cáu gắt, trốn học, nói dối gia đình. Đây là những yếu tố khiến trẻ dễ bị kéo vào các hoạt động tiêu cực khác trên môi trường mạng.
Từ các số liệu và trường hợp cụ thể, có thể thấy các nguy cơ trên không gian mạng không tồn tại độc lập mà có tính liên kết. Việc tiếp cận mạng xã hội với thời gian dài làm tăng khả năng tiếp xúc với nội dung rủi ro; từ đó dẫn đến tham gia các hội nhóm, hình thành hành vi lệch chuẩn và có thể phát sinh các vi phạm nghiêm trọng hơn.
Trong bối cảnh đó, Quyết định số 468/QĐ-TTg về Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030” đặt mục tiêu chuyển từ xử lý sang phòng ngừa.
Các giải pháp bao gồm hoàn thiện hành lang pháp lý, triển khai công nghệ kiểm soát nội dung, phổ cập kỹ năng số và tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cơ quan quản lý.
