Không ít cha mẹ cảm thấy khó hiểu khi con ở trường luôn lễ phép, vâng lời thầy cô, đạt thành tích tốt nhưng về nhà lại dễ nổi nóng, cáu gắt trước những yêu cầu nhỏ. Đằng sau sự ngoan ngoãn của trẻ có thể là áp lực bị dồn nén, vì vậy cha mẹ đừng vội xem đó là sự hư hỏng hay bướng bỉnh.
Chị Nguyễn Thu Hương (36 tuổi, Hà Nội) cho biết, con trai chị thường được thầy cô nhận xét ngoan ngoãn, có ý thức học tập. Tuy nhiên, khi về nhà, bé lại hay cáu gắt, không muốn trò chuyện, thậm chí phản ứng khi mẹ nhắc nhở chuyện học hành.
Trước những băn khoăn của không ít phụ huynh về tâm lý của trẻ, chuyên gia Tâm lý Lê Thị Nga - Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam cho rằng, các bậc phụ huynh cần nhìn nhận hiện tượng này từ nhiều khía cạnh.
Trường học và gia đình là hai môi trường có yêu cầu, quy tắc và cách tương tác khác nhau. Ở trường, trẻ phải tuân thủ nội quy, đáp ứng yêu cầu học tập và thích nghi với kỳ vọng của thầy cô và bạn bè. Khi trở về nhà, trẻ bước vào không gian khác, nơi cảm xúc có thể được bộc lộ theo cách khác.
“Có thể trẻ biết cách tuân thủ nội quy ở trường nhưng lại chưa có đủ kỹ năng để nói với cha mẹ rằng mình đang mệt mỏi, thất vọng hay gặp khó khăn. Chính vì thế, cha mẹ cần tìm hiểu điều gì đang diễn ra bên trong trẻ, thay vì chỉ nhìn vào biểu hiện bên ngoài” - chuyên gia Lê Thị Nga phân tích.
Một khía cạnh khác cần được quan tâm đó là nhu cầu được ghi nhận. Sau một ngày học tập, tuân thủ quy định và đáp ứng kỳ vọng của người lớn, trẻ có thể đã trải qua nhiều áp lực. Khi về nhà, con cũng cần được nghỉ ngơi, được công nhận những nỗ lực thay vì tiếp tục nhận lời nhắc nhở về điểm số hay những điều chưa làm tốt.
Cha mẹ nên dành cho con lời động viên chân thành, cụ thể, đúng với nỗ lực thực tế. Thay vì chỉ quan tâm đến kết quả học tập, có thể nói: “Mẹ biết hôm nay con đã rất cố gắng”. Sự ghi nhận giúp trẻ cảm thấy nỗ lực của mình được nhìn thấy và trân trọng.
Theo chuyên gia Lê Thị Nga, các bậc phụ huynh cũng cần phân biệt giữa hành vi và giá trị của trẻ. Một hành vi chưa phù hợp không đồng nghĩa với việc trẻ là người xấu hay một đứa trẻ hư. Mục tiêu giáo dục không chỉ là giúp con tuân thủ quy tắc mà còn biết yêu thương, tôn trọng bản thân, làm chủ cảm xúc và chịu trách nhiệm với hành vi.
“Một đứa trẻ có hành vi chống đối hoặc chưa phù hợp không đồng nghĩa với việc đứa trẻ đó là một đứa trẻ hư. Hành vi chỉ là điều chúng ta nhìn thấy ở một thời điểm, trong một hoàn cảnh nhất định” - chuyên gia Lê Thị Nga nhấn mạnh.
Trẻ không chỉ cần được hướng dẫn đúng sai mà còn cần được đồng hành về cảm xúc. Khi con tìm đến cha mẹ để chia sẻ, người lớn thường vội đưa ra lời khuyên hoặc phân tích vấn đề. Trong khi đó, điều trẻ cần trước tiên có thể chỉ là được lắng nghe, thấu hiểu và công nhận cảm xúc.
Khi cảm thấy được yêu thương, bảo vệ và có cha mẹ làm chỗ dựa ngay cả lúc mắc lỗi, trẻ sẽ dễ cởi mở, chia sẻ khó khăn và tiếp nhận sự hướng dẫn hơn. Hãy đồng hành với cảm xúc của con trước, sau đó mới từng bước điều chỉnh hành vi.
Để hiểu con, cha mẹ có thể quan sát thời điểm trẻ thường cáu gắt, tìm hiểu áp lực học tập, các mối quan hệ ở trường, tình trạng nghỉ ngơi và cách các thành viên trong gia đình tương tác với trẻ.
Chuyên gia Lê Thị Nga cũng lưu ý thêm, việc tôn trọng cảm xúc không có nghĩa là buông lỏng giới hạn. Trẻ có quyền buồn bực, tức giận hay thất vọng nhưng không được phép đánh người, xúc phạm hoặc gây tổn thương cho người khác.
Cha mẹ cần giúp con hiểu rằng cảm xúc luôn được đón nhận, còn hành vi chưa phù hợp cần được hướng dẫn và điều chỉnh.
