Khởi động chương trình “An toàn số cho em”: Trang bị kỹ năng để trẻ tự tin làm chủ không gian mạng

Chuyển từ cảnh báo sang rèn kỹ năng an toàn số cho trẻ em

Ngày 19/10, chương trình “Teen Safety School Tour 2026 - An toàn số cho em” chính thức khởi động tại Trường THCS Nam Từ Liêm (Hà Nội), mở đầu hành trình giáo dục, trải nghiệm kỹ năng an toàn số tại 10 trường học thuộc 5 tỉnh, thành phố trong giai đoạn tháng 10-12/2026.

Chương trình nằm trong khuôn khổ Chiến dịch Vaccine Số, do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA), TikTok Việt Nam và Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD United Way Vietnam) đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ và chỉ đạo của Cục An ninh mạng, Bộ Công an (A05). Chương trình có sự phối hợp của lực lượng PA05 tại các địa phương, Liên minh Niềm tin số (DTA) và sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank), Công ty Cổ phần Vacxin Việt Nam (VNVC).

Internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội học tập, sáng tạo và kết nối cho trẻ em. Tuy nhiên, môi trường số cũng tiềm ẩn những nguy cơ như lừa đảo trực tuyến, giả mạo danh tính, dụ dỗ qua mạng, bắt nạt trực tuyến, xâm phạm dữ liệu cá nhân và những tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần.

Trong bối cảnh đó, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không thể chỉ dừng ở việc cảnh báo nguy cơ hoặc hạn chế tiếp cận công nghệ. Điều quan trọng là giúp các em có đủ kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh để nhận diện rủi ro, chủ động bảo vệ bản thân và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Phát biểu tại lễ khởi động, Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, Bộ Công an, Ủy viên Ban Chấp hành NCA, nhấn mạnh không thể bảo vệ trẻ em bằng cách ngăn các em tham gia không gian mạng, mà cần trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng nhận diện rủi ro và khả năng tự chủ.

Theo Đại tá Hà Văn Bắc, hoạt động giáo dục an toàn số cần chuyển từ truyền thông cảnh báo sang rèn luyện kỹ năng thực tiễn, phù hợp với từng độ tuổi. Học sinh cần được hướng dẫn nhận diện nguy cơ, biết cách xử lý tình huống mất an toàn và chủ động tìm kiếm sự trợ giúp.

Lãnh đạo Cục An ninh mạng cũng đề nghị tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng và doanh nghiệp công nghệ; đồng thời duy trì giáo dục an toàn số thường xuyên, tránh tình trạng chỉ tổ chức các hoạt động ngoại khóa đơn lẻ.

Đối với học sinh, ba nguyên tắc được khuyến nghị là kiểm chứng trước khi tin, tỉnh táo khi chia sẻ và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cảm thấy không an toàn.

Chương trình góp phần thực hiện các mục tiêu của Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030” theo Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 23/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời kế thừa các hoạt động thuộc Chiến dịch Vaccine Số được triển khai từ năm 2021.

Ba trụ cột nâng cao kỹ năng số, trao quyền để thanh thiếu niên tự bảo vệ mình

Teen Safety School Tour 2026 được thiết kế theo phương pháp lấy học sinh làm trung tâm, tập trung vào ba nội dung: An toàn số - Sức khỏe số - Thiếu niên nói.

Với trụ cột An toàn số, học sinh được hướng dẫn nhận diện các nguy cơ thường gặp như lừa đảo, giả mạo danh tính, dụ dỗ qua mạng, bắt nạt trực tuyến, xâm phạm quyền riêng tư và nội dung giả mạo bằng AI. Thông qua các tình huống thực tế, các em thực hành cách bảo vệ thông tin cá nhân, ứng phó với nguy cơ và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.

Trụ cột Sức khỏe số hướng đến hình thành thói quen sử dụng công nghệ cân bằng, lành mạnh. Học sinh được khuyến khích quản lý thời gian trực tuyến, nhận diện tác động của mạng xã hội đối với cảm xúc, tâm lý và xây dựng các mối quan hệ tích cực.

Trong khi đó, Thiếu niên nói tạo không gian để học sinh bày tỏ suy nghĩ, chia sẻ trải nghiệm và đề xuất giải pháp đối với những vấn đề liên quan đến môi trường mạng. Cách tiếp cận này không chỉ coi trẻ em là đối tượng cần được bảo vệ mà còn khuyến khích các em tham gia xây dựng không gian số an toàn, tích cực.

Các nội dung được truyền tải thông qua trò chơi tương tác, kịch ứng tác, tranh biện và xử lý tình huống, giúp học sinh trực tiếp tham gia thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều. Các chuyên gia và cán bộ PA05 tại địa phương cũng tham gia chia sẻ kiến thức, hướng dẫn nhận diện thủ đoạn lừa đảo và cách ứng phó khi gặp nguy cơ trên mạng.

Các em học sinh trường THCS Nam Từ Liêm trong các hoạt động tại lễ khởi động. (Ảnh: PV)

Phát biểu tại sự kiện, bà Nguyễn Thị Nga, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, cho biết Internet mang lại nhiều cơ hội để trẻ em học tập, tiếp cận kiến thức về lịch sử, khoa học và khám phá thế giới. Để tận dụng những lợi ích đó, trẻ cần được trang bị kiến thức và kỹ năng phòng ngừa rủi ro.

Bà khuyến nghị học sinh chủ động lên tiếng khi gặp nguy cơ hoặc cảm thấy không an toàn trên mạng, tìm kiếm sự giúp đỡ từ cha mẹ, thầy cô hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Đây là kênh tiếp nhận thông tin, phản ánh từ trẻ em và cha mẹ khi cần hỗ trợ.

Theo bà Nguyễn Thị Nga, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà trường, gia đình và các đơn vị liên quan có ý nghĩa thiết thực trong bảo vệ quyền trẻ em, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh.

Một điểm nhấn của chương trình là phát triển mạng lưới Đại sứ Vaccine Số, gồm những người trẻ được tuyển chọn và tập huấn để đồng hành cùng các hoạt động tại trường học.

Thông qua giáo dục đồng đẳng, các đại sứ sử dụng ngôn ngữ gần gũi, tình huống thực tế và hình thức tương tác phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh tiếp cận kiến thức an toàn số tự nhiên, dễ hiểu và dễ áp dụng. Mạng lưới này đồng thời là cầu nối để Ban Tổ chức lắng nghe những mối quan tâm, trải nghiệm và đề xuất của học sinh, qua đó tiếp tục hoàn thiện nội dung, phương pháp giáo dục.

Nhà sáng tạo nội dung Phước Long, được biết đến với tên Mike Đen, tham gia chương trình trong vai trò Đại sứ KOL, góp phần lan tỏa thông điệp và kết nối với thanh thiếu niên.

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam nhấn mạnh, bên cạnh các công cụ, tính năng bảo vệ dành cho thanh thiếu niên, việc trang bị kỹ năng, tăng cường sự đồng hành của gia đình và lắng nghe tiếng nói của trẻ em là những yếu tố quan trọng để xây dựng môi trường số an toàn, phù hợp với lứa tuổi.

Bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng MSD United Way Vietnam, cũng cho rằng bảo vệ trẻ em trên môi trường số không thể chỉ dựa vào những rào cản hay yêu cầu các em tránh xa nguy cơ. Điều cần thiết là trang bị kiến thức để trẻ nhận diện rủi ro, kỹ năng để ứng phó, sự tự tin để lên tiếng và những người đồng hành đáng tin cậy khi cần hỗ trợ.