Bộ Y tế đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Trong đó đề xuất các trường hợp được hiến bộ phận cơ thể người.
Theo dự thảo, đối với trường hợp hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống, người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến cho người là thành viên gia đình. Trong khi đó, nếu hiến bộ phận cơ thể cho người không phải là thành viên gia đình, người hiến phải từ đủ 25 tuổi trở lên.
Đối với trường hợp hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, dự thảo cũng mở rộng đáng kể phạm vi người có thể trở thành người hiến.
Cụ thể, người từ đủ 18 tuổi trở lên và đã đăng ký hiến, trường hợp không có đăng ký hiến thì phải có nguyện vọng trước khi chết thể hiện bằng lời nói với cha, mẹ hoặc người giám hộ hoặc bằng văn bản và được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Cha mẹ hoặc người giám hộ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nguyện vọng của người hiến.
Trường hợp người dưới 18 tuổi hiến bộ phận cơ thể sau khi chết phải có nguyện vọng trước khi chết thể hiện bằng lời nói với cha, mẹ hoặc người giám hộ hoặc bằng văn bản và được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Hơn 11.180 ca ghép tạng trong 20 năm
Theo Bộ Y tế, qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam. Tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người. Trong đó, ca ghép thận: 9.969 ca; gan: 1.005 ca; tim: 177 ca; phổi: 27 ca.
Tuy nhiên, Bộ Y tế cho rằng sau 20 năm, nhiều quy định của luật không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn, trong khi hoạt động hiến, lấy, ghép và điều phối mô, bộ phận cơ thể người ngày càng phát triển.
Một trong những khoảng trống lớn là chưa có hành lang pháp lý cho việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết tuần hoàn. Luật hiện hành mới cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não.
Trong khi đó, theo Bộ Y tế, trên thế giới năm 2024, tạng hiến từ người sau khi chết tuần hoàn chiếm khoảng 28% tổng số tạng hiến.
Bộ Y tế cũng chỉ ra một loạt bất cập khác cần được giải quyết trong dự thảo luật.
Trước hết là vấn đề độ tuổi người hiến. Luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến sau khi chết; chưa có ngưỡng tuổi phù hợp đối với hiến máu và quy định người hiến khi còn sống từ đủ 18 tuổi trở lên được cho là chưa đủ chặt chẽ để ngăn ngừa nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người trá hình.
Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành còn thiếu quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong toàn bộ hoạt động hiến, lấy, ghép và điều phối mô, bộ phận cơ thể người. Một số điều kiện đối với cơ sở y tế thực hiện ghép bộ phận cơ thể người không còn phù hợp (yêu cầu "đơn vị ghép thực nghiệm"; yêu cầu bắt buộc có chuyên gia giám định pháp y trong kíp xác định chết não).
Bên cạnh đó, còn khoảng trống pháp lý về máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào, mô: Luật hiện hành loại trừ việc truyền máu, ghép tủy và chưa điều chỉnh thống nhất hoạt động hiến, lấy, ứng dụng tế bào gốc.
Ngoài ra, chế độ, chính sách đối với người hiến còn nhiều bất cập; chưa có cơ chế tài chính rõ ràng cho hoạt động hồi sức, bảo quản, vận chuyển, xét nghiệm sàng lọc và điều phối mô, bộ phận cơ thể người.
