Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho biết, quy định về trợ cấp một lần khi nghỉ hưu được quy định trong Điều 68 Luật Bảo hiểm xã hội.
Theo đó, lao động nam có thời gian đóng bảo hiểm xã hội trên 35 năm, lao động nữ trên 30 năm thì khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu còn được hưởng trợ cấp một lần.
Mức trợ cấp được tính bằng 0,5 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho mỗi năm đóng vượt số năm quy định.
Đối với người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội, mức trợ cấp đối với thời gian đóng sau đó được tính theo quy định hiện hành.
Trong Báo cáo tổng kết thi hành Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 do Bộ Nội vụ tổng hợp cho biết quy định này được xây dựng nhằm khuyến khích người lao động tiếp tục làm việc sau khi đủ điều kiện nghỉ hưu. Tuy nhiên, quá trình thực hiện đã phát sinh một số bất cập.
Theo cơ quan soạn thảo, nhiều trường hợp đã đủ điều kiện nghỉ hưu trước tuổi do có đủ thời gian làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, làm việc tại nơi có phụ cấp khu vực từ 0,7 trở lên, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hoặc bị suy giảm khả năng lao động nhưng vẫn tiếp tục làm việc.
Việc này khiến mức trợ cấp một lần khi nghỉ hưu tăng cao do cách tính hiện hành. Đáng chú ý, có trường hợp người lao động chỉ làm việc thêm một tháng sau khi đủ điều kiện hưởng lương hưu đã được hưởng phần chênh lệch có lợi.
Bộ Nội vụ đánh giá quy định này có thể tạo hình thức trục lợi chế độ bảo hiểm xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến quỹ bảo hiểm xã hội và không phản ánh đúng chính sách giảm tuổi nghỉ hưu đối với các trường hợp đặc biệt.
Báo cáo cũng dẫn ví dụ cụ thể, lao động nữ nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động. Người này đóng bảo hiểm xã hội thêm một tháng sau khi đủ điều kiện hưởng lương hưu.
Số tiền đóng thêm vào quỹ là gần 4 triệu đồng nhưng phần trợ cấp một lần tăng thêm hơn 7,1 triệu đồng. Ngoài ra, người lao động còn có thể được tăng tỷ lệ hưởng lương hưu chỉ sau một tháng làm việc.
Theo Bộ Nội vụ, cần nghiên cứu điều chỉnh quy định để bảo đảm khách quan về điều kiện nghỉ hưu và hạn chế việc làm tròn hai lần khi tính mức hưởng trợ cấp.
Từ phân tích những bất cập trong Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ Nội vụ chủ trì soạn thảo đề xuất sửa quy định này.
Dự thảo sửa đổi Điều 68 quy định mức trợ cấp một lần vẫn bằng 0,5 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho mỗi năm đóng vượt số năm theo quy định.
Đối với người đã đủ điều kiện hưởng lương hưu theo Điều 64 hoặc Điều 65 nhưng tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội, mức trợ cấp bằng hai lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội chỉ được tính đối với thời gian đóng sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của pháp luật đến thời điểm nghỉ hưu tương ứng với trường hợp nghỉ hưu theo Điều 64 hoặc Điều 65.
Cơ quan soạn thảo cho biết, việc sửa đổi nhằm xác định rõ thời điểm tính mức hưởng. Theo đó, đối với người đủ điều kiện nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động nhưng lựa chọn tiếp tục làm việc, việc áp dụng mức trợ cấp 0,5 lần hay 2 lần sẽ căn cứ vào khoảng thời gian từ khi đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của pháp luật đến thời điểm nghỉ hưu tương ứng. Quy định này nhằm bảo đảm đúng bản chất chính sách và hạn chế phát sinh chênh lệch có lợi cho người lao động.
