Tăng tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ
Anh Nguyễn Văn Hải (37 tuổi, trú tại phường Hoàng Mai, Hà Nội) cho biết, trước đây anh từng làm nhân viên kho cho một doanh nghiệp tư nhân gần 10 năm. Công việc ổn định giúp anh Hải có thu nhập để chăm lo cho gia đình, nuôi hai con nhỏ đang tuổi đi học và phụ giúp cha mẹ già. Doanh nghiệp cắt giảm nhân sự, anh Hải buộc phải nghỉ việc.
Nhiều lần nộp hồ sơ vào các doanh nghiệp với mong muốn có một công việc ổn định, anh Hải cho biết, doanh nghiệp ưu tiên lao động có chuyên môn sâu hoặc trình độ đặc thù khiến cơ hội của anh ngày càng thu hẹp.
Sau 5 tháng không xin được việc làm mới, anh Hải buộc phải làm công việc tự do và đăng ký học chuyên sâu ngành học anh đã từng tốt nghiệp cao đẳng.
Chị Trần Thị Mai (25 tuổi, trú tại phường Từ Liêm, Hà Nội) làm nhân viên hành chính cho một doanh nghiệp tư nhân sau khi tốt nghiệp đại học. Mới đây, do công ty thu hẹp hoạt động, chị Mai mất việc và bắt đầu hành trình tìm kiếm việc mới sau 3 năm gắn bó với công ty.
Trẻ, năng động và đã qua đào tạo nhưng khi tìm việc làm mới, chị Mai cảm nhận được sự cạnh tranh rất lớn trong thị trường lao động. Nhiều doanh nghiệp yêu cầu ứng viên phải có nhiều năm kinh nghiệm hoặc đáp ứng cùng lúc nhiều kỹ năng.
Theo Cục Thống kê, 6 tháng đầu năm 2026, tỉ lệ thất nghiệp cả nước là 2,22%; tỉ lệ thiếu việc làm trong độ tuổi lao động là 1,65%.
Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của cả nước quý II/2026 là 53,8 triệu người; tỉ lệ tham gia lực lượng lao động là 68,4%. Tính chung 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên là 53,7 triệu người, tăng 690.700 người so với cùng kỳ năm 2025.
Đáng chú ý, tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ quý II/2026 là 29,8%, cao hơn 0,2 điểm phần trăm so với quý I/2026 và cao hơn 0,7 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2025. Tính chung 6 tháng đầu năm 2026, tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ là 29,7%, cao hơn 0,8 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2025.
Số hóa ngày càng tác động sâu vào thị trường lao động
Chia sẻ về “cơn lốc” số hóa làm thay đổi sâu sắc đến từng doanh nghiệp, ông Trần Long Giang - Giám đốc Công ty Kiến trúc Thăng Long - TAA (phường Hà Đông, Hà Nội) - cho hay, đứng trước làn sóng chuyển đổi số và tự động hóa, doanh nghiệp không có sự lựa chọn nào khác.
Chỉ trong vòng 2 năm qua, công ty ông Giang đã thay thế gần 40% nhân sự ở các vị trí vận hành thủ công bằng hệ thống máy móc tự động và trí tuệ nhân tạo. Sự thay đổi này trực tiếp tác động đến nhóm lao động từ 25 đến 40 tuổi - lực lượng vốn được coi là nòng cốt của nhiều công đoạn/quy trình quan trọng nhất.
Từ thực tế tại công ty, ông Giang chỉ ra số hóa đã phân cực lao động thành hai nhóm rất rõ ràng. Nhóm thích ứng và bứt phá là những nhân sự chủ động học hỏi, làm chủ công nghệ mới để chuyển đổi sang vị trí lao động kỹ thuật chất lượng cao. Họ biết vận hành máy móc phức tạp, biết quản lý hệ thống tự động và trở thành tài sản vô giá mà công ty phải tìm mọi cách giữ chân với mức đãi ngộ xứng đáng.
Nhóm tụt lại và bị đào thải là những người chỉ quen làm việc theo lối mòn, từ chối thay đổi tư duy hoặc không đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật mới.
Theo ông Vũ Quang Thành - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, tại Thủ đô, doanh nghiệp đang săn đón lao động có trình độ. Tháng 6.2026, doanh nghiệp săn đón khối lao động có trình độ đại học và cao đẳng trở lên (tổng dải cầu chiếm tới 51,3%; trong đó đại học chiếm 28,5% và cao đẳng chiếm 22,4%). Về nhóm nghề, doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng lớn nhất ở nhóm nhà chuyên môn bậc trung (21,42%) và bậc cao (19%). Đây là một tín hiệu rất rõ ràng cho thấy cấu trúc kinh tế của Thủ đô đang chuyển dịch mạnh mẽ sang chiều sâu, tạo cơ hội cho lao động có trình độ, tay nghề.
Cũng theo ông Thành, thời kỳ doanh nghiệp chạy theo nguồn nhân công giá rẻ, số lượng lớn đã qua. Nếu người lao động không chủ động học nghề, nâng cấp kỹ năng để thích ứng, họ sẽ tự đặt mình ra ngoài lề của thị trường và đối mặt với nguy cơ thất nghiệp dài hạn.
Ông Lê Quang Trung - nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm - nhận định, thực tế thị trường lao động hiện nay đang chứng kiến một cuộc sàng lọc khốc liệt. Việc các doanh nghiệp đổi mới công nghệ, áp dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đã khiến cuộc đua giành việc làm dịch chuyển hẳn sang nhóm nhân sự có trình độ chuyên môn, kỹ thuật.
“Dưới góc nhìn của tôi, cơ hội cho lao động phổ thông, không qua đào tạo đang bị thu hẹp với tốc độ rất nhanh. Trước đây, các công ty có thể tuyển dụng số lượng lớn lao động phổ thông để chạy theo quy mô, nhưng nay thước đo tối thượng là năng suất và hiệu quả sử dụng trên mỗi đầu người. Những công việc giản đơn, mang tính lặp đi lặp lại đang dần bị máy móc hoặc các phần mềm quản lý tối ưu hóa thay thế” - ông Trung khẳng định.
3 khuyến cáo dành cho người lao động
Để “tồn tại” và duy trì vị trí trong thị trường lao động khắt khe hiện nay, ông Trung đưa ra ba khuyến cáo cốt lõi dành cho người lao động: Tuyệt đối xóa bỏ tư duy “bán sức lao động thô”. Người lao động phải chủ động tham gia các khóa đào tạo nghề, đào tạo lại ngắn hạn để sở hữu ít nhất một bằng cấp chuyên môn hoặc chứng chỉ kỹ thuật thực chiến.
Tích lũy kỹ năng số và kỹ năng mềm. Dù ở bất kì vị trí nào, việc thành thạo các công cụ công nghệ cơ bản, có kỷ luật, tác phong công nghiệp và khả năng giao tiếp tốt là điều kiện bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh cá nhân.
Chuyển dịch linh hoạt và học tập suốt đời: Người lao động phải chủ động cập nhật xu hướng thị trường, sẵn sàng chuyển đổi sang các phân khúc việc làm bền vững hoặc dịch vụ bán thời gian có hàm lượng kỹ năng cao hơn.
