Trước giờ G Matching Day 2026, các ứng viên bác sĩ nội trú được nhắn nhủ cân nhắc kỹ khi chọn chuyên ngành, bởi đây có thể là quyết định gắn với cả sự nghiệp.
Ngày 9.9, các ứng viên bác sĩ nội trú khóa 51 Trường Đại học Y Hà Nội sẽ lựa chọn chuyên ngành đào tạo cho 3 năm tới.
Trước thềm Matching Day 2026, Báo Lao Động xin giới thiệu bài viết của PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội chia sẻ ý kiến cá nhân về một trong những sự kiện được quan tâm của ngành y.
Chọn ngành học nội trú
Tôi vẫn nhớ như in quyết định chọn ngành Tim mạch của mình cách đây hơn 30 năm. Khi đó, sinh viên phải chọn chuyên ngành trước khi thi nội trú và cạnh tranh trực tiếp với những người có cùng nguyện vọng để giành những suất nội trú vốn rất ít ỏi.
Cả khóa có khoảng 450 sinh viên nhưng chỉ tiêu nội trú chỉ 30 người, chưa đến 10%. Điều kiện dự thi cũng khá chặt chẽ: điểm thi kết thúc môn chuyên ngành đăng ký phải trên 7 và bằng tốt nghiệp từ trung bình khá trở lên.
Tỉ lệ cạnh tranh khi ấy lại không quá cao. Có chuyên ngành chỉ có 2 chỉ tiêu và cũng chỉ đúng 2 người đăng ký. Phần lớn sinh viên trước khi quyết định chọn ngành đều tìm hiểu xem những ai sẽ "đấu" cùng mình. Nếu nhận thấy đối thủ quá mạnh, nhiều người sẽ rút lui để chọn chuyên ngành khác, thậm chí không thi nữa.
Hơn 30 năm đã trôi qua. Cách thức tuyển bác sĩ nội trú hiện nay đã thay đổi rất nhiều so với thời của chúng tôi. Những thay đổi ấy chắc chắn có nhiều điểm tiến bộ, phù hợp với yêu cầu đào tạo hiện đại.
Tuy nhiên, từ góc nhìn của một người đã trải qua quá trình đào tạo và làm nghề nhiều năm, tôi cho rằng cách lựa chọn chuyên ngành hiện nay vẫn có những điểm cần được cân nhắc.
Đừng bắt các em chọn nghề khi chưa kịp hiểu nghề
Điều đầu tiên khiến tôi trăn trở là chúng ta đang yêu cầu các em lựa chọn chuyên ngành quá sớm.
Trong những năm học đại học, một sinh viên chỉ có khoảng thời gian rất ngắn để tiếp xúc với từng chuyên khoa. Các em có thể chỉ đi qua Tim mạch hai tháng, Hô hấp hai tháng, Tiêu hóa một khoảng thời gian tương tự...
Hai tháng có đủ để một người trẻ hiểu một chuyên ngành y khoa, biết mình có thực sự yêu thích, phù hợp và muốn gắn bó với nó trong hàng chục năm tiếp theo hay không?
Ở Mỹ, việc lựa chọn chuyên khoa sâu (fellowship) thường diễn ra sau khi bác sĩ đã hoàn thành chương trình nội trú tổng quát (residency). Người học có nhiều năm để va chạm với thực tế, trải nghiệm các chuyên khoa khác nhau, làm việc với nhiều người thầy, có lúc thích, có lúc chán, có lúc thất vọng và cũng có lúc được truyền cảm hứng.
Chúng ta đang yêu cầu những người trẻ lựa chọn một chuyên ngành có thể quyết định cả sự nghiệp khi hành trang trải nghiệm của họ còn rất ít.
"Ngành hot" trở thành thước đo lựa chọn
Một hệ quả khác là hình thức tuyển chọn hiện nay vô tình tạo ra tâm lý "ngành hot - ngành lạnh".
Cứ đến mùa Matching, những câu hỏi lại xuất hiện: "Năm nay Tim mạch khoảng bao nhiêu điểm thì đỗ?", "Ngoại có hot không?", "Ngành nào lấy điểm cao nhất?".
Và như vậy, một quyết định vốn rất nhân văn - lựa chọn nơi mình sẽ dành phần lớn cuộc đời để chăm sóc và cứu chữa người bệnh - đang có nguy cơ bị biến thành một cuộc chạy đua điểm số.
Tôi từng chứng kiến những sinh viên rất phù hợp với Giải phẫu bệnh, Dị ứng hay một số chuyên ngành ít nằm trong nhóm dẫn đầu về điểm số. Đây lại là những lĩnh vực có nhu cầu lớn và rất cần nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhưng khi có điểm thi tốt, tâm lý chung lại là: "Không dại gì không chọn ngành hot".
Các em chọn Phẫu thuật tạo hình và thẩm mỹ, Sản khoa hay một chuyên ngành đang được nhiều người săn đón, đơn giản vì đó được xem là lựa chọn "tốt". Để rồi vài năm sau, không ít người nhận ra mình không thực sự hạnh phúc với công việc đã chọn.
Có lẽ chúng ta cần nhìn lại cách tổ chức đào tạo và tuyển chọn. Y học không có ngành lạnh. Chỉ có người thầy thuốc lạnh nhạt với người bệnh mà thôi.
Một bác sĩ phẫu thuật giỏi có thể thực hiện thành công một ca mổ khó. Nhưng điều đó không có nghĩa giá trị của họ lớn hơn một bác sĩ Hô hấp phát hiện sớm một trường hợp ung thư phổi, hay một bác sĩ Giải phẫu bệnh đưa ra chẩn đoán chính xác giúp người bệnh được điều trị đúng hướng.
Ở góc độ người bệnh, một chuyên ngành chỉ thực sự "hot" khi người thầy thuốc ở đó giúp họ được cứu chữa tốt hơn.
Trước khi trở thành chuyên gia, phải là một bác sĩ giỏi
Điều thứ ba, và cũng là điều khiến tôi trăn trở nhất, là chúng ta cần đào tạo một bác sĩ Nội khoa giỏi trước khi đào tạo một chuyên gia Tim mạch, Huyết học, Hồi sức cấp cứu...
Hiện nay, một số chuyên ngành như Ngoại, Sản, Nhi đang đi theo hướng này: đầu vào được đào tạo chung, đến giai đoạn cuối hoặc khi làm luận văn tốt nghiệp mới lựa chọn chuyên ngành sâu để theo đuổi. Tôi cho rằng đây là cách tiếp cận đáng suy nghĩ.
Y học hiện đại đòi hỏi chuyên môn hóa cao, nhưng chuyên môn hóa không có nghĩa là chia cắt kiến thức y khoa thành những "ốc đảo" riêng biệt. Một chuyên gia giỏi trước hết phải là một bác sĩ giỏi.
Thay vì Matching quá sớm để ngay lập tức phân chia người học về các chuyên ngành, tôi cho rằng có thể cân nhắc một mô hình khác.
Các thí sinh có thể thi đầu vào theo các nhóm lớn như Nội, Ngoại, Sản, Nhi..., tương tự cách từng được tổ chức trước đây. Trong hai năm đầu, người học được đào tạo chung thực sự. Các em có cơ hội đi qua nhiều chuyên khoa, được trực, được làm việc cùng các bác sĩ, được "cầm tay chỉ việc", được chứng kiến những ca bệnh thực tế và quan trọng hơn, được trải nghiệm cả thành công lẫn thất bại.
Hai năm ấy sẽ giúp các em trả lời một câu hỏi quan trọng: Mình thực sự phù hợp với lĩnh vực nào? Khi đó, việc lựa chọn chuyên ngành sâu không chỉ dựa vào điểm số.
Đó phải là sự kết hợp giữa năng lực, sự phù hợp, nguyện vọng của người học và đánh giá của Hội đồng đào tạo.
Matching Day nên là ngày vui – ngày mỗi bác sĩ trẻ tìm thấy nơi mình thuộc về. Chọn đúng chuyên ngành, phù hợp năng lực và sở thích sẽ giúp các em trở thành những bác sĩ giỏi, hạnh phúc với nghề.
