Niềm tin bị bào mòn bởi những “con sâu làm rầu nồi canh”
Những năm gần đây, cùng với xu hướng tìm kiếm các phương pháp trị liệu tự nhiên, nhu cầu khám, chữa bệnh bằng YHCT của người dân ngày càng gia tăng. Năm 2025, tỷ lệ khám, chữa bệnh YHCT chiếm gần 3,3% so với khám bệnh, chữa bệnh chung, tương đương 7 triệu lượt. Cùng với khám, chữa bệnh, nhu cầu sử dụng dược liệu, thuốc cổ truyền cũng gia tăng kéo theo sự xuất hiện của nhiều phòng khám đông y, cửa hàng và cơ sở phân phối dược liệu.
Tuy nhiên, song hành với sự phát triển đó là tình trạng một số cá nhân tự xưng lương y, thần y sở hữu “bài thuốc gia truyền” nhưng lại không có chứng chỉ hành nghề, không được cấp phép hoạt động vẫn ngang nhiên khám, chữa bệnh. Bên cạnh đó, thị trường dược liệu vẫn tiềm ẩn nguy cơ về hàng hóa trôi nổi, không rõ nguồn gốc, xuất xứ, không đạt tiêu chuẩn chất lượng, bị pha trộn tạp chất hoặc bị làm giả.
Vẫn còn nhớ, vào tháng 3/2026, dư luận không khỏi bàng hoàng trước thông tin Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây lừa đảo chiếm đoạt tài sản quy mô lớn dưới danh nghĩa phòng chẩn trị YHCT “Hoàng Minh Đường”. Để dễ bề lừa đảo, các đối tượng tự nhận sở hữu “bài thuốc gia truyền ba đời”, cam kết chữa khỏi hoàn toàn các bệnh về xương khớp và quảng cáo rầm rộ trên mạng xã hội.
Thế nhưng, kết quả điều tra cho thấy những sản phẩm được giới thiệu là “bài thuốc gia truyền ba đời” thực chất chỉ là các loại cây cỏ trôi nổi được băm, nghiền thủ công, không có công thức y học và chưa được cơ quan chức năng cấp phép lưu hành. Theo Công an tỉnh Thanh Hóa, từ năm 2023 đến năm 2025, đường dây này đã thực hiện gần 87.000 đơn hàng, thu lợi bất chính hơn 227 tỷ đồng.
Thực tế cho thấy, không ít người vì tin tưởng những lương y, thần y mạo danh và sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, không được kiểm chứng mà phải nhập viện vì biến chứng nặng nề. Chính điều này đã và đang làm suy giảm niềm tin của người dân đối với một lĩnh vực đã tồn tại và phát triển hàng nghìn năm.
Khôi phục niềm tin đối với lĩnh vực YHCT
Mới đây, trong cuộc làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về công tác YHCT Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc đưa YHCT đến gần hơn với người dân, chuẩn hóa các mô hình chăm sóc sức khỏe không dùng thuốc và xây dựng Chiến lược phát triển YHCT Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đang tạo động lực cho lĩnh vực này phát triển mạnh mẽ.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc củng cố niềm tin của người dân đối với YHCT là yêu cầu cấp thiết. Muốn người dân yên tâm lựa chọn các dịch vụ YHCT, chất lượng khám, chữa bệnh, nguồn gốc dược liệu và năng lực của người hành nghề phải được bảo đảm. Điều đó đòi hỏi công tác quản lý hoạt động hành nghề, sản xuất, kinh doanh thuốc cổ truyền và dược liệu cần được tăng cường theo hướng chặt chẽ, đồng bộ và minh bạch hơn.
Đáng chú ý, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược (Luật số 44/2024/QH15), có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đã đặt ra những quy định pháp lý rất rõ ràng đối với hành vi sản xuất, kinh doanh thuốc giả và nguyên liệu làm thuốc giả. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ người bệnh, nâng cao chất lượng dược liệu và từng bước khôi phục niềm tin của người dân đối với lĩnh vực YHCT.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục đầu tư cho hệ thống khám, chữa bệnh YHCT từ tuyến cơ sở. “Chìa khóa” để đưa YHCT về gần dân chính là việc tích hợp các dịch vụ kỹ thuật, bài thuốc cổ truyền chính thống vào danh mục chi trả toàn diện cho bảo hiểm y tế (BHYT) quốc gia. Khi được bảo hiểm chi trả, người dân có thể tiếp cận các dịch vụ YHCT chất lượng ngay tại cơ sở.
Hiện nay, chính sách BHYT đối với lĩnh vực y, dược cổ truyền từng bước được hoàn thiện. Danh mục thanh toán BHYT hiện bao gồm 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền… Tuy nhiên, trong cơ cấu chi từ quỹ BHYT thì tỷ trọng chi cho thuốc YHCT mới chỉ đạt 5,42%, tương đương hơn 3.100 tỷ đồng.
Theo bà Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế) cho rằng, đây là con số hết sức khiêm tốn, trong khi Việt Nam có nguồn dược liệu hết sức phong phú. Hiện nay, nhiều công ty có bài thuốc dược liệu mới, có bài thuốc được nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng bài bản.
Vì thế, bà Trang cho rằng thuốc YHCT không phải là những sản phẩm giá rẻ, cần có chính sách chi trả BHYT tương xứng để góp phần bảo tồn, phát triển và nâng cao giá trị của YHCT, đồng thời phục vụ hiệu quả công tác khám, chữa bệnh.
Hiện, Bộ Y tế đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung nhiều chính sách liên quan đến khám, chữa bệnh BHYT bằng YHCT nhằm tạo thuận lợi hơn cho người bệnh, đồng thời phát huy vai trò của YHCT trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Trong đó, đề xuất cho phép người tham gia BHYT được đăng ký khám, chữa bệnh ban đầu tại các cơ sở YHCT phù hợp với nhu cầu điều trị.
Đối với thủ tục khám, chữa bệnh, Bộ Y tế cũng đề xuất mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ YHCT cho một số nhóm người bệnh, mở rộng danh mục dịch vụ kỹ thuật YHCT được quỹ BHYT thanh toán…
