Thiếu việc làm - áp lực mới của thị trường lao động

Doanh nghiệp co hẹp sản xuất, lao động chịu tác động trực tiếp

Anh Đàm Quang Đức – công nhân một công ty chuyên sản xuất nhựa tại cụm làng nghề phường Phương Liệt (Hà Nội) cho hay, từ tháng 8.2025, thu nhập của anh giảm 20-30% mỗi tháng vì công ty không có nhiều đơn hàng. Những tháng đầu năm 2025, anh Đức có tổng thu nhập khoảng 13 triệu đồng/tháng; đến tháng 12.2025, anh nhận hơn 9 triệu đồng.

Anh Đức cho hay, làm công nhân tại công ty gần 6 năm, chưa khi nào anh lại được nghỉ cuối tuần nhiều như những tháng cuối năm 2025.

“Những ngày không đi làm, tôi không dám ra khỏi phòng trọ, vì biết ra khỏi nhà lại tiêu tiền…”, anh Đức nói.

Những ngày này, bà Bùi Phương Lan – Giám đốc Công ty Xuất khẩu mỹ nghệ Thành Lan (xã Ngọc Hồi, Hà Nội) cũng đứng ngồi không yên vì lo đơn hàng, thu hồi công nợ và lo Tết cho công nhân, lao động.

Công ty của bà Lan có khoảng 80 người, trong đó, bộ phận trực tiếp sản xuất là hơn 60 người. Nửa năm nay, đơn hàng xuất khẩu giảm, bà Lan gánh gồng, thu vén đủ cách để vừa giữ được công nhân, vừa không giảm thu nhập của người lao động.

“Giờ có khó khăn cũng phải cố gánh gồng vì cho lao động nghỉ thì dễ, khi tuyển lại thì khó khăn vô cùng vì không phải ai cũng quen làm các mặt hàng đặc thù này”, bà Lan nói.

Theo bà Lan, từ cuối tháng 9.2025, lao động công ty bà thiếu việc làm. Trước đó, công ty cho công nhân nghỉ chiều thứ 7 và cả ngày chủ nhật. Từ đầu tháng 10.2025, công nhân nghỉ trọn vẹn 2 ngày cuối tuần, có dây chuyền, bộ phận nghỉ 1 ngày giữa tuần vì không có việc.

Hạn chế từ phía người lao động là một “điểm nghẽn”

Bà Nguyễn Thu Hà – Giám đốc nhân sự Tập đoàn Phú Bình (phường Xuân Đỉnh, Hà Nội) phân tích, tình trạng thiếu việc làm gia tăng, nguyên nhân từ chính người lao động cũng chiếm tỉ trọng không nhỏ.

Từ chính góc nhìn của tập đoàn Phú Bình, bà Hà nhận định, trong khi doanh nghiệp “khát” nhân lực chất lượng cao, nhiều lao động lại chỉ có thể làm các công việc giản đơn, thu nhập thấp, thời gian làm việc không ổn định.

Bên cạnh đó, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn ra nhanh hơn tốc độ nâng cấp kỹ năng của lực lượng lao động khiến tỉ lệ thiếu việc làm có xu hướng gia tăng, dù tổng số người có việc làm vẫn được duy trì.

Bà Hà cho biết, một bộ phận lao động, đặc biệt ở nhóm trung niên và khu vực nông thôn, chậm thích ứng với yêu cầu mới của thị trường. Kỹ năng số, ngoại ngữ và khả năng vận hành máy móc hiện đại còn yếu, khiến họ khó chuyển sang công việc ổn định và thu nhập cao. Tâm lý ngại thay đổi khiến nhiều người chấp nhận thiếu việc làm kéo dài thay vì học nghề mới hoặc chuyển việc. Một số lao động trẻ, dù trình độ hạn chế, lại kỳ vọng cao về lương và điều kiện làm việc, dẫn đến thiếu việc làm khi không đạt được mong muốn.

Ở góc độ đơn vị kết nối cung – cầu lao động, ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho hay, thiếu thông tin thị trường lao động cũng là điểm yếu của người lao động. Nhiều người không tiếp cận được thông tin tuyển dụng chính thống, không biết ngành nào đang cần người, khu vực nào có nhu cầu, từ đó khó đưa ra quyết định chuyển dịch phù hợp.

Cũng theo ông Thành, việc tỉ lệ thiếu việc làm tăng trong quý IV/2025 là tín hiệu cảnh báo sớm cho các chính sách lao động – việc làm. Nếu không có giải pháp kịp thời, thiếu việc làm kéo dài có thể dẫn tới giảm thu nhập, suy giảm chất lượng sống, gia tăng lao động rời khỏi hệ thống bảo hiểm xã hội và tạo áp lực lên an sinh trong trung hạn.

Ông Thành cho rằng, doanh nghiệp cần coi đầu tư vào kỹ năng lao động là giải pháp dài hạn, bên cạnh việc điều chỉnh sản xuất, thay vì chỉ cắt giảm giờ làm để đối phó ngắn hạn. Đối với người lao động, việc chấp nhận học lại, học thêm, thay đổi nghề hoặc dịch chuyển công việc không còn là lựa chọn, mà là điều kiện cần thiết để tránh rơi vào “vùng xám” thiếu việc làm kéo dài.